MÙA
XUÂN với THƠ RƯỢU
Nguyễn Quư Đại Munich
Tháng Giêng là tháng ăn chơi
Tháng Hai cờ bạc, tháng Ba rượu chè
Ca dao
Đời
có nhiều thú vui để hưởng thụ : t́nh yêu, thi ca, nghệ thuật, du
lịch.. đều là nhịp sống của nhân loại tương quan từ tinh thần đến
vật chất, như vẽ đẹp của thiên nhiên mây nước. Sự cảm thông của tâm
hồn với những thú vui tùy theo sở thích của từng người. Theo Tô Đông
Pha "sự như xuân mộng liễu vô ngấn / đời qua mau như một giấc mơ
xuân, không lưu lại một vết nào", nhà thơ Xuân Diệu quan niệm đời
người ngắn ngủi mà thời gian khắc nghiệt trôi qua phải nhanh lên vui
hưởng nếu không thời gian sẽ xóa hết những nét xuân, trong bài giục
giă "mau với chứ thời gian không đứng đợi "
Thời gian không dừng lại với chúng ta, khi những cánh én không c̣n
bay lượn ở lưng trời th́ tiếng ve sầu ngâm vang mùa hè rực rở lá hoa,
rồi thu về trời se lạnh gió thu mang theo những chiếc lá vàng rơi...Mùa
xuân với nai vàng, hoa anh đào, hoa cúc, hoa vạn thọ nở đẹp ở bên
quê nhà, trong lúc Âu Châu là mùa đông ảm đạm thời tiết đang giá
lạnh cây trơ cành trên màu trắng của tuyết, chúng ta ngậm ngùi hướng
về Tết cổ truyền Việt Nam, hằng năm vào cuối đông Cộng Đồng Việt Nam
sống lưu vong khắp nơi trên thế giới, lo chuẩn bị vui Tết hướng về
quê hương, mỗi lần xuân về chúng ta thường nghe nhạc phẩm bất hủ "ly
rượu mừng" của nhạc sĩ Phạm Điønh Chương
Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi
Mừng anh
nông phu vui lúa thơm hơi
Rót thêm
tràn đầy chén quan san,
Chúc người
binh sĩ lên đường..
Chiến đấu
công thành
Sáng cuộc
đời lành
Mừng người
v́ nước quên ḿnh..
Dù nơi đây không có tiếng pháo giao thừa, nhưng chúng ta cùng nâng
ly rượu mừng xuân nhớ về cố quốc ...
Giao thừa hàng xóm sao im tiếng
Lần nữa ta
mừng Xuân biệt hương
Nâng ly như
trút vào trong dạ
Tràn pháo
đầu Xuân, đứt đoạn trường
Cao Yên Tuấn
Rượu có hàng chục ngàn năm, từ non cao đến thành thị người ta đều
biết biến chế và uống rượu, theo thời gian và mỗi nơi có những công
thức khác nhau. Rượu thường chế bằng các thứ hạt ngũ cốc với bột
men. Người Pháp có truyền thống chế rượu mạnh và rượu vang bằng các
loại nho tùy theo phong thổ, bên sông hay đồi núi nổi tiếng như :
Châuteau, Charente, Bordeaux. Eau-de-Vie de Cognac hay Eau-de-Vie
des Charentes. Người Đức chế rượu bia với nguyên liệu chính là Mễ
cốc(Getreide), Mạch nha (Malz) hạt ngô (Mais)?Không thể thiếu hoa
Hopfen (Đường hoa thảo) làm xúc tác lên men tên khoa học Humulus -Lupulus
Cannabincaceen, nguồn gốc nước giếng cũng là yếu tố làm bia ngon
Người Việt Nam cất rượu với nguyên liệu : đường với ngũ cốc, có rượu
đế (Reisschnaps) ruợu lúa mới, Hà Nội có rượu nếp Cảm, Sài g̣n có
rượu nếp Thang, Đà lạt có rượu dâu.. Mỗi gia đ́nh có thể cất rượu
cho ngày tết hay các lễ cưới hỏi...gạo lức hay nếp nấu chín đổ ra
nong trải rộng để nguội rắt bột men đều trên mặt ủ lại bằng lá chuối
vài ba đêm lên men, trên mặt có men màu vàng hay hơi xám, cho vào hủ
đổ nước vừa dung tích đậy nắp kín để chổ mát thích hợp thời gian
ngắn, bỏ đường vào ḥa tan trong dung dịch đó gọi là hèm, đem cất
lấy rượu.. (men tự biến chế từ rể, củ, cây lá, theo gia truyền bí
quyết làm rượu thơm ngon) Người Thượng dùng các thứ lá, rễ cây trên
núi để ủ men, những thứ này cùng với củ gừng, riềng xắt nhỏ, phơi
khô, giă mịn, trộn với bột gạo và vỏ trấu, viên tṛn phơi khô để
biến chế rượu Cần, loại rượu nầy làm với chất liệu: Hạt cào (một thứ
cỏ mọc ở núi), hạt bo bo, kê, gạo, bắp (ngô), khoai ḿ (sắn)? Mỗi
loại có hương vị ngọt ngào riêng, tuy nhiên được yêu chuộng nhất
theo thứ tự vẫn là rượu cào, bo bo, kê, rồi mới đến gạo, bắp. Chất
liệu được nấu chín, trăi ra cho nguội. Men giă nhỏ, trộn đều. Sau
khi ủ qua một đêm, mở ra bốc hơi thơm ngào ngạt, để có độ thoáng cho
rượu lên men. Sau đó cho vào những chiếc chóe nhỏ to bằng gốm, bịt
kín miệng bằng lá chuối. Chóe ủ rượu có nơi c̣n gọi là ghè, nên rượu
Cần c̣n được người Thượng gọi là rượu Ghè, dân tộc thiểu số đều có
bí quyết biến chế rượu.
Rượu không thể thiếu trong các lễ nghi giao tế "vô tửu bất thành lễ
" Người Việt thờ cúng ông bà những ngày giỗ kỵ thường có rượu, trầu
cúng ở bàn thờ để tưởng nhớ, đầu năm mừng tuổi, hoặc đi ăn giỗ, các
lễ cưới, hỏi, hội hè điønh đám không thể thiếu rượu. Thiên Chúa Giáo
dùng rượu trong Thánh lễ, nhưng Phật Giáo Việt Nam, Trung Hoa th́
cấm uống rượu, ngược lại ở Nhật Bản tu sĩ có thể uống rượu ?, các
quốc gia Hồi giáo cấm rượu, nhưng được đa thê !! Thổ Nhỉ Kỳ (Hồi
Giáo) được uống rượu, ngoại trừ thành phố Konya không bán rượu
Uống rượu trở thành thói quen trong sinh hoạt, cuộc tri ngộ của
Nguyễn Khuyến và Dương Khuê trong văn học sử Việt Nam là một t́nh
bạn tâm giao thắm thiết khi Dương Khuê tạ thế, Nguyễn Khuyến đă cảm
thấy mất đi hầu hết hứng thú của cuộc đời và khóc bạn :
Rượu ngon không có bạn hiền
Không mua
không phải không tiền không mua
Câu thơ
nghĩ đắn đo không viết
Viết đưa ai,
ai biết mà đưa ?
Giuờng kia
treo những hững hờ
Đàn kia có
găy, ngẩn ngơ tiếng đàn...
Ngày xưa thi nhân xem thú uống rượu đứng thứ tư sau thú chơi đàn,
đánh cờ, ngâm thơ
Đàn năm cung réo rắt tính t́nh đây
Cờ đôi nước,
rập riønh xe ngựa đó
Thơ một túi
phẩm đề câu nguyệt lộ
Rượu ba
chung tiêu sái cuộc yên hà
Nguyễn công Trứ
Người Á Châu có thể dạy người Tây phương về cách uống trà, nhưng
chúng ta phải học họ cách uống rượu, tuy nhiên người Trung Hoa biết
thưởng lăm nghệ thuật trà, rượu ."trà như ẩn sĩ, rượu nhưhào sĩ./
Rượu để kết bạn, trà để hưởng tĩnh", ở huyện Thiệu Hưng tỉnh Chiếc
Giang nổi danh thứ rượu hoàng tửu, nhà nào sinh con gái th́ cha mẹ
làm một hủ rượu cất giữ, khi con gái xuất giá cho mang theo món rượu
quư với những tư trang. Uống rượu là thú vui trợ hứng trong khi tán
ngẩu chuyện đời, đẹp nhất mùa xuân uống rượu bên cây mai vàng nở rộ
và ban đêm uống dưới bóng nguyệt. Uống rượu phải có nghệ thuật "nên
lựa lúc và nơi để say, Say với hoa th́ nên vào ban ngày để hưởng hết
màu sắc, ánh sáng; say với tuyết với trăng sao th́ nên lựa ban đêm
để tâm tư được thanh tĩnh?" Các cụ ngày xưa quan niệm "không có rượu
th́ sơn thủy cũng vô nghiă ; nếu không có đàn bà đẹp th́ trăng hoa
cũng vô ích.." hay "nam vô tửu như kỳ vô phong" ngoài niềm vui với
thi phú, ngâm thơ vịnh nguyệt, say với đời, người sành rượu phải
biết "tri kỳ vị, tri kỳ hương, tri kỳ ảo, tri kỳ linh" (biết vị của
rượu, biết hương thơm rượu, biết sự huyền ảo, biết linh hồn của rượu)..
Ở Âu Châu nghệ thuật uống rượu phải phù hợp thời gian và không gian,
rượu nào ly đó, nhiệt độ tùy theo loại rượu trắng hay đỏ, không bỏ
nước đá vào bia hay rượu. Rượu phải thích hợp với món ăn, uống để
thưởng thức và tâm sự, tiệc tùng các bà ngồi chung bàn, không thấy
rượu nào nói đến chuyện cường dương ?. Bên Việt Nam các bà ngồi
riêng, các ông th́ "dô dô" chai nầy đến chai kia, uống cho sỉn không
thấy trời trăng mây nước. Người giàu uống các lọai Cognac,
Champagne, Bia, giới b́nh dân uống rượu Đế quốc doanh sáng trưa
chiều tối ? (ở Hoa Kỳ không phải chổ nào cũng được phép uống bia
rượu, ở Đức thiø tự do không bị cấm, nhưng trong tuần bận làm việc,
không có th́ ngồi nhậu, bàn rượu không phải là nơi giải quyết giao
tế việc làm hàng ngày). Người không uống được rượu, nhưng ngồi với
bạn trong cái thú vui bàn rượu. Đă ba mươi (1975-2005) mùa xuân đi
qua lặng lẽ, ngày Tết gợi lại những kỷ niệm xa xưa
Ba mươi chưa đủ mùa Xuân lớn
Chỉ thấm
gịng châu, nặng bước đường
Hồ trường
ai rót mà sao cạn?
Nhớ rót dùm
ta về một phương
Cao Yên Tuấn
Rượu giúp vui và giải sầu say sỉn một vài lần không sao, nếu uống
rượu nhiều sanh bệnh ghiện th́ hại sức khỏe, uống nhiều rượu th́ bất
lợi ruợu tác dụng không tốt v́ có chất ethyl alcohol. Có thống kê :
50% tội phạm trong nhà lao, 40% tai nạn giao thông, 25% người bệnh
có liên quan đến rượu.
Các nhà khoa học cho biết bệnh nhân từng trải qua phẫu thuật tim nếu
uống một lượng vừa phải rượu hoặc bia hằng ngày sẽ làm giảm được
nguy cơ hẹp tĩnh mạch trở lại . Mọi người đều biết việc dùng nước
uống có chất rượu hợp lư có thể giảm nguy cơ đau tim và đột tử ở
những người bị bệnh tim, các nhà khoa học tại Đại học Heidelber, Đức
chứng minh rằng ngay cả khi tổn thương ở tim đă được khắc phục. Bác
sĩ Donald Thomas, một chuyên gia về bệnh suyễn và đường hô hấp ở
Maryland, cho biết: "Với những kết quả vừa được công bố, tôi sẽ cảm
thấy vững tâm thoải mái hơn khi khuyến nghị các bệnh nhân của tôi
nên uống rượu vang một cách vừa phải và đều đặn." rượu làm giảm các
tế bào gây hẹp động mạch. Uống nhiều có thể gây ra chứng tăng huyết
áp và các vấn đề sức khỏe khác, rượu lợi hại tuỳ theo người dùng và
bệnh lư phải chẩn đoán rơ ràng tránh phản ứng ngược lại .
Rượu vang đỏ có tác dụng chống ung thư do chứa tác nhân chống oxi
hóa có tên resveratrol vốn có rất nhiều trên vỏ nho đỏ - nguyên liệu
chính để làm rượu. Các nghiên cứu trước đây cho thấy resveratrol,
cũng có mặt trong quả mâm xôi và lạc củ, có tác dụng ngăn ngừa bệnh
tim mạch. Ngoài ra, chất này rất tốt đối với những người ăn kiêng
Theo Đông y rượu làm thông huyết mạch, tán thấp khí, giúp kích thích
tiêu hoá ăn ngon "tửu vi bách dược chi trưởng / rượu đứng đầu trăm
loại thuốc. Thị trường Việt Nam thường quảng cáo nhiều loại rượu
thuốc cường dương bổ thận, trị đau nhức, hai thứ bệnh y học gọi là
chứng tiết tảo (xuất tinh sớm) hay dương nuy (liệt dương) th́ uống
rượu ngâm thuốc có lộc hươu, nhung nai, cao hổ cốt (?). Họ c̣n cho
rằng rượu rắn tốt và ăn thịt bổ, v́ rắn là con vật hấp thụ đủ khí âm
dương do cơ thể rắn sát đất (âm), đầu luôn ngóc lên (dương) khi ḅ.
Rượu rắn tùy theo số rắn ngâm như 3 con: tam xà, 5 con: ngũ xà, 10
con: thập xà. Các loại rắn thường dùng là hổ mang, cạp nong, mái gầm,
lục. Một b́nh 10 lít ngâm 10-15 con rắn các loại, thêm cá ngựa, sâm
quy, thục, táo tàu.. Ngoài rắn ngâm rượu c̣n cả tắc kè ngọc dương
vv. Các rượu thuốc Mỹ tửu, Trường sinh tửu, Diêu linh tửu, Minh Mạng
thang..
Bạn bè gặp nhau thường mời bia hay rượu, lúc rảnh việc cùng chén thù,
chén tạc đôi khi rượu gợi nhớ về thời vàng son xuân sắc, quên tất cả
buồn phiền đời sống vây quanh, lúc say quên thực tế phủ phàn đi vào
giấc mộng dễ dàng và êm ả, nhưng đôi khi quá chén bị bà xă phiền hà
th́ phải cầu cứu thi sỉ Tản Đà
Say sưa nghĩ cũng hư đời
Hư th́ hư
vậy say thời cứ say
Đất say đất
cũng lăng quay
Trời say
mặt cũng cũng đỏ gay ai cười ?
Tản Đà
Vua Ngô 36 tán vàng
Chết xuống
âm phủ có mang được giø
Vua Chổm
uống rượu t́ t́
Thác xuống
âm phủ khác ǵ vua Ngô !
Ca dao
Cũng có
trường hợp "tửu bất khả ép, ép bất khả từ" quá chén sinh ra "Tửu
nhập ngôn xuất / rượu vào lời ra" nói dài, nói dai mà không ư thức
được điều miønh nói ǵ ? "đa ngôn đa qúa" làm phiền người chung
quanh không ít ; người uống say về nhà chưởi bới đánh đập vợ con,
làm mất niềm vui trong gia điønh
Ở đời chẳng biết sợ ai
Sợ thằng
say rượu nói dai tối ngày
Ca dao
Nhưng người
say cũng biện hộ cho việc say sưa đâu đến nỗi nào, bởi v́ men t́nh
mà đời đă trao cho
Say thời say ngăi say t́nh
Say chi
chén rượu mà ḿnh nói say
hoặc
Rượu nào rượu lại say người
Bớ người
say rượu, chớ cười rượu say
Ca dao
Nhà thơ núi
Tản sông Đà sống cuộc đời "say sưa nghĩ cũng hư đời" nhưng thi nhân
mượn thơ và rượu thoát khỏi thực tế chua chát, đắng cay
Rượu thơ ḿnh lại với ḿnh
Khi say
quên cả tấm h́nh phù du
Tản Đà
Thi hào Nguyễn Du đă diễn tả hoàn cảnh khổ đau ngang trái của nàng
Kiều, khi vui bên chén rượu để giải sầu, nỗi buồn 15 năm lưu lạc có
bao giờ tàn phai, mà người sầu muộn thường uống say để quên đời .
Khi chén rượu, khi cuộc cờ
Khi xem hoa
nở khi chờ trăng lên
Kiều - Nguyễn Du
Lư Trọng Lư
thường mượn hơi men để giải sầu, đổi lấy những giây phút say sưa
chuếnh choáng hầu lăng quên và dứt khoát với dĩ văng .
Mời anh cạn chén rượu nầy
Trăng vàng
ở cúi non tây ngậm buồn
Nửa đời
phiêu lăng chỉ c̣n đêm nay
Để ḷng với
rượu cùng say
Chừ đây lời
nói chua cay lạ thường
Lưu Trọng Lư
Hay
Người đi ừ nhỉ ngườI đi thật
Mẹ thà coi
như chiếc lá bay
Chị thà coi
như là hạt buị
Em thà coi
như hơi rượu say
Thâm Tâm
Ca dao trữ
t́nh trong kho tàng văn học Việt Nam, phản ảnh tâm hồn lăng mạn và
t́nh yêu dạt dào, tiếp xúc với thiên nhiên, đời sống gia điønh và xă
hội, ca dao nhắc về rượu rất nhiều nhưng tôi chỉ trích dẫn một phần
mà thôi. Ở thôn quê người ta chỉ cần một buồng cau, khay trầu, uống
chén rượu đă trở thành suôi gia, không cần mân cao cổ đầy
Rượu lưu li chân qùy tay rót
Cha mẹ uống
rồi dời gót theo anh
Theo anh
cho ấm tấm thân
Khỏi qua
núi nọ, khỏi lần núi kia
Hay
Anh có thương em thi lo một buồng cau cho tốt, một hũ rượu cho đầy
Đặt lên bàn
thượng, hạ xuống bàn xây
Chàng đứng
đó, thiếp đứng đây
Lẽ mô thầy
với mẹ lại không kết nghiă sum vầy cho con ?
Tay ôm hũ
rượu, buồng cau
Đi ngả đằng
sau, thầy mẹ chê khó, đi ngả cửa ngơ chú bác chê nghèo ,
Nhắm cừng
duyên nợ cheo leo
Sóng to
thuyền nặng, không biết chống chèo có đặng không
Về đời sống thiên nhiên và con người
Đất Quảng Nam chưa mưa đă thấm
Rượu Hồng
đào chưa uống đă say
Rượu chuồn
này chén trăng bơi
Uống cùng
Huế với cuộc chơi sang ngày
Nét đẹp của đàn bà Việt Nam thật tuyệt vời đảm đang lo việc nhà,
giáo dục con cái, để chồng gánh vác việc ngoài xă hội, nói chung dù
đời sống thế nào cũng một ḷng tiết hạnh
Aên miếng trầu năm ba lời dặn,
Uống một
chén rượu năm bảy lời giao
Xung quanh
dù sóng lượn ba đào
Em cũng giữ
niềm tiết hạnh, chứ không lăng xao
V́ quan niệm lẽ sống ảnh hưởng vào đời người, rượu được ví với cái
nết đằm thắm, yêu đương hạnh phúc gia điønh, người vợ đảm đang mọi
việc đều ổn định
Rượu ngon bất luận be sành
Áo rách
khéo vá hơn lành vụng may
Rượu ngon nhờ để lâu ngày càng thơm ngon như rượu vang (vin) Clos,
Château, Cru. Rượu mạnh Cognac X.O (Extra Old) so sánh rượu ngon với
người vợ đoan trang, thủy chung để t́nh duyên thêm mặn nồng
Rượu ngon bởi vị men nồng
Người khôn
bởi vị giống ṇi mới khôn
Rượu say v́
bởi men nồng
Vợ mà biết
ở chắc chồng phải theo
Rượu sen
càng nhắp càng say
Càng yêu v́
nết, càng say v́ t́nh
Đầy vơi
chúc một chén quỳnh
V́ duyên
nên uống, v́ t́nh nên say
Ngày xưa bà Trần Tú Xương "quanh năm buôn bán ở ven sông" lo việc
nhà để ông Tú vui chơi uống rượu giải sầu v́ số phận long đong về
đường thiø cữ không thành đạt, nhưng những người đàn bà khác cũng
chiều chồng hiếu khách:
Cái bống là cái bống binh
Thổi cơm
nấu nước một ḿnh mồ hôi
Rạng ngày
có khách đến chơi
Cơm ăn rượu
uống cho vui ḷng chồng
V́ trạng thái chung của xă hội ảnh hưởng vào tâm tư con người, đời
sống cần cù, chất phát, ôn hoà nhưng cũng xao động sa ngă ! có thể
nói ca dao đă ghi lại các khía cạnh của t́nh yêu, trạng thái t́nh
cảm trắc trỡ khó khăn :
Vai mang bầu rượu chiếc nem
Mảng say
quên hết lời em dặn ḍ
Rượu nồng nem chua, quyến rũ ḷng người thêm dục vọng, vào ṿng vui
thú của bản ngă, tâm t́nh, gắn bó về nhân nghiă bị lu mờ chăng ? bởi
vậy ca dao cũng thường nhắc lại những thói hư thường t́nh, trong đời
sống nhân sinh. ở Việt Nam có thêm phong trào uống "bia ôm", "rượu
ôm". làm nhiều người gia đ́nh mất hạnh phúc
Thế gian ba sự không chừa
Rượu nồng,
dê béo, gái vừa đương tơ
hoặc
C̣n trời, c̣n nước c̣n non
C̣n cô bán
rượu, anh c̣n say sưa
Tuy nhiên con người phải tự kèm hảm dục vọng, nh́n chung xă hội loài
người bất kỳ ở tầng lớp nào, cũng bị cám dỗ len lỏi vào cuộc sống :
Anh ơi uống rượu th́ say
Bỏ ruộng ai
cày, bỏ giống ai gieo.
Mang bầu
đến quán rượu dâu
Say hoa đắm
nguyệt, quên câu ân t́nh
Rượu lạt
uống lắm cũng say
Người khôn
nói lắm dẫu hay cũng nhàm
Đời sống xă hội tập hợp như những màu sắc rực rỡ, quyến rũ v́ t́nh,
tiền, quyền lực, dục vọng con người đang âm thầm đốt cháy từng mảnh
tâm hồn, có người xa lánh trần tục muốn tu nhưng không tránh khỏi
quyến rũ vật chất của đời sống văn minh ! Đời sống trần tục chúng ta
sống phải đạo làm người đó là điều đáng quư trọng. Say sỉn nhiều khi
tránh được phiền năo, người sầu muộn thường uống say. Trong những
cái say của cuộc đời, cái say nào cũng nguy hiểm dù say rượu c̣n có
lúc tỉnh. Say t́nh, say tiền, say danh vọng th́ triền miên, không ai
muốn ra khỏi cơn mê đó ! làm người, có phải ai cũng phải mang một
bệnh say?
Nguyễn Quư Đại
Munich
tháng giêng năm 2005
E.mail
nguyenquydai@khoahoc.net
Tài liệu tham
khảo
:
Bier Jenseits
von Hopfen und Malz (Christian Raetsch)
Wein& Speisen
Lingen)
Ca dao trữ t́nh
Việt Nam (nhà xuất bản Giáo Dục)
Việt Nam thi ca
tiền chiến (Nguyễn Tần Long)
The HealthDay
Đọc thêm tài
liệu về rượu ở Trung Hoa xưa
Ngược thời gian
t́m hiểu của BS Lê Văn Lân TX
LỊCH SỬ CỦA
NHỮNG MÓN ĂN TRUNG QUỐC TRONG CHỐN CUNG Đ̀NH: