VĂN ĐÀN ĐỒNG TÂM DQS

Về trang chính

Ban Cố Vấn
Văn chương:
Doãn Quốc Sỹ
Lê Hữu Mục
Nguyễn Thanh Liêm

Thư Họa:
Vũ Hối
Như Phong

Chủ nhiệm:
Tạ Xuân Thạc

Chủ bút:
Trần Việt Hải

Tổng thư ký:
Hà Phương Hoài

Kỹ thuật:
Y Thy
Đào Anh Dũng

Ban Tài chánh:
Vũ Tiến Thăng

Giao tế:
Ngọc Anh - Lan Nhi
Bích Liên - Bạch Hạc

Address:
PO BOX 692192
Houston, TX 77269

Tel:
281-370-0233
281-216-6491

thanhuudongtam@
gmail.com

Ra mắt sách Đồng Tâm 3:

 "Tưởng Niệm Thanh Tâm Tuyền"

 (Nhấn vào để hình xem lớn)

Tôi còn nhớ  ngày thi sĩ Thanh Tâm Tuyền ra đi, Văn Đàn Đồng Tâm đã tổ chức ngay một buổi Tưởng Niệm mang tên "Dạ Tâm Khúc", tựa đề của một bài hát do nhạc sĩ Phạm Đình Chương phổ thơ Thanh Tâm Tuyền, qua bài "Dạ Khúc". Tôi thích bài tình thơ này và thích lắm:

"Đi đi chúng ta đến công viên

Nơi anh sẽ hôn em đắm đuối

Ôi môi em như mật đắng

Như móng sắc thương đau

Đi đi anh đưa em vào quán rượu

Có một chút Paris

Để anh được làm thi sĩ

Hay nửa đêm Hà Nội..."

Lý do mà Văn Đàn Đồng Tâm vốn lưu luyến với Nhóm Sáng Tạo vì quá trình văn học khi xưa các thành viên của Sáng Tạo đã in dấu ấn đậm nét vào dòng văn chương chung của vườn văn học Việt Nam từ những Dòng Sông Định Mệnh, Sợ Lửa, Gìn Vàng Giữ Ngọc, Người Đàn Bà Bên Kia Vĩ Tuyến,  Người Việt Đáng Yêu, Dấu Chân Cát Xóa,... của Doãn Quốc Sỹ đến những Tôi Không Còn Cô Độc, "Liên, Đêm, Mặt Trời Tìm Thấy", Bếp Lửa, Dọc Đường, Cát Lầy, hay Mù Khơi,... của Thanh Tâm Tuyền. Nhóm Sáng Tạo khởi thủy do bảy văn nghệ sĩ sáng lập ra gồm: Doãn Quốc Sỹ, Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sỹ Tế, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Ngọc Dũng và Duy Thanh. Tôi nghe nhà văn Doãn Quốc Sỹ nói trong thanh âm buồn bã về những bạn đồng hành đã ra đi:

"Trước đây mấy năm Thanh Tâm Tuyền từ Minnesota báo tin cho tôi hay Mai Thảo đã mệnh chung, thì 13:30 ngày thứ tư 22 tháng Ba năm 2006. Vừa qua anh Khuất Duy Trác phone lại báo cho tôi hay Thanh Tâm Tuyền đã mệnh chung tại Minnesota vào trưa ngày thứ ba 21 tháng 3 -2006. Như vậy nhóm Sáng Tạo thuở ban đầu của chúng tôi ngày nay chỉ còn tôi (Doãn Quốc Sỹ), Trần Thanh Hiệp và Duy Thanh.

Khi hay tin Thanh Tâm Tuyền mệnh chung tôi đã mở trang đầu tập nhật ký năm 2000 của tôi đọc lại bài Tuyết Xuân của anh - nhận được vào ngày 1 tháng 2 năm 2000 - tức 26 tháng mười hai Kỷ Mão:

“Tuyết dầm khuya bạc

Đêm trắng xoá đêm

Đất trời bảng lảng

Giấc thức nổi dềnh

Hiện hoặc đảo băng

Mông lung lả tả

Im đắm cành goá

Trắng ngần tuyết xuân”

Ngay sau đó tôi nhận được điện thư của Trần Thanh Hiệp gửi từ Pháp. Qua bức điện thư, anh Trần Thanh Hiệp đề cập tới tư tưởng, quan niệm về cái chết trong thơ văn Thanh Tâm Tuyền. Quan niệm của Thanh Thâm Tuyền về cái chết ra sao? Với anh chết là chuyện tư nhiên, tất nhiên - chuỗi hành trình bốn chặng sinh, lão, bệnh, tử của đời sống.

Anh viết: "Chết ở khắp nơi, ở trước mắt chúng ta, ở sau lưng chúng ta . . .
Tôi thèm sống như thèm chết, giữa hơi thở giao thoa ….
Ngủ cô đơn trên giường bệnh hay sẽ nằm mãi ngoài nghĩa địa vẫn chẳng có gì khác lạ…"

Mùa hè năm nay nhà văn Trần Thanh Hiệp làm chuyến Mỹ du đến tận mộ phần của thi sĩ Thanh Tâm Tuyền tại Minnesota, để đốt nén hương nhớ về người bạn đồng hành, đã chia sẻ những thao thức của quê hương, những trăn trở của đất nước qua bao bài viết, bao tác phẩm văn chương của Nhóm Sáng Tạo. Và rồi nhà văn Doãn Quốc Sỹ ngỏ ý mời nhà văn Trần Thanh Hiệp ghé sang Houston để tham dự buổi lễ rã mắt tuyển tập Đồng Tâm 3 "Tưởng Niệm Thanh Tâm Tuyền". Buổi lễ được long trọng tổ chức tại thính đường của Trung Tâm Sinh Họat Lạc Hồng, tọa lạc tại 6628 Wilcrest Drive, thuộc khu vực Tây Nam của thành phố Houston, TX 77072. Ngày Chúa Nhật 06 tháng 08 năm 2006, khoảng 2 giờ chiều buổi lễ được khai mạc. Thành phần quan khách gồm nhiều văn nghệ sĩ địa phương tham dự và nhiều bằng hữu từ xa về tham dự. Tôi gặp quý vị văn thi hữu như Nguyễn Đạt Thịnh, Đào Vũ Anh Hùng, Đàm Quang Hưng, Mùi Quý Bồng, Trịnh Hữu Văn, Nguyễn Lập Đông, Trần Thiện Đạt, Nguyên Phong Nguyễn Phụng, Đào Anh Dũng, Trang Bích Diễm, Bùi Thanh Mai,... và Tô Thùy Yên. Nhà thơ Tô Thùy Yên là tác giả của bài thơ đi vào lịch sử văn chương "Chiều Trên Phá Tam Giang", bài thơ sau được nhạc sĩ Trần Thiện Thanh phổ thành bài nhạc thịnh hành trong dân gian. Ông ôn lại sự hình thành của nhóm Sáng Tạo vào năm 1956, cách đây tròn nửa thế kỷ. Thanh Tâm Tuyền là thành viên có nhiều đóng góp tích cực và thực tiển cho nhóm Sáng Tạo. Chủ trương của nhóm là đem những tư duy mới, lề lối suy nghĩ mới vào văn và thơ.  Sự đóng góp hình thức văn thơ mới mà Thanh Tâm Tuyền giới thiệu vào nền văn học Việt Nam có thơ lãng mạn và triết nhuốm xu hướng Tây phương. Dù có những khó hiểu vì cần sự suy luận sâu xa tận nguồn gốc. Theo tôi thiển nghĩ khi giải thích câu nói của thi sĩ Tô Thùy Yên ví dụ như những quan niệm của André Malraux hay André Breton về quan điểm siêu thực hay ý niệm phân tâm của Freud, rồi tư duy của Nietzsche về vở bi kịch Hy Lạp qua hai xu hướng nghệ thuật Dionysos, vốn khác hẳn với quan niệm Apollon. Theo những tranh luận khi Thanh Tâm Tuyền cố đem những cái mới từ ngoài vào, mà có những điều chưa quen chấp nhận cái giá trị mới đó, đã có dạo Thanh Tâm Tuyền bị dị ứng bởi những quan niệm cũ, bảo thủ, và cho rằng tư tưởng ông lập dị. Tương tự như khi người ta xem tranh Picasso, người không hiểu ý ông sẽ kết luận ông thuộc trường phái lập dị. Những năm về sau như thập niên 60 và 70 khi sách vở nhiều hơn, nhiều dịch giả đóng góp quan điểm phương Tây hơn, nhiều người áp dụng lối văn thơ mới hơn, sự cảm thông với Thanh Tâm Tuyền nhiều hơn. Nhà thơ Tô Thùy Yên cho là Thanh Tâm Tuyền là một tác giả lớn, một nhà thơ góp công lớn cho văn học, tôi nghĩ nhiều người đã đồng ý với ông. Thanh Tâm Tuyền có lần tâm sự với Tô Thùy Yên là ngày nào ông không tìm ra cái mới để sáng tạo nữa thì ông sẽ thôi viết. Với tôi thiển nghĩ thì khi ta có ý mới để sáng tác tức sự sáng tạo ở ngay đó rồi.

Khi xem sách Đồng Tâm trang 35 và 36, nhà văn Võ Kỳ Điền viết về kỷ niệm với Thanh Tâm Tuyền. Sự kiện anh đưa ra khi hai người đều bị bệnh phổi mà người hút thuốc loại rất nặng dễ phê, cho tinh thần say đắm văn chương cho bao áng thơ vào văn học sử, người không hút thuốc cũng bị bệnh phổi. Như vậy thì hóa ra từ bấy lâu nay Hội Tim Mạch Hoa Kỳ chỉ khéo bắt nạt người cô thế qua những chương trình quảng cáo rầm rộ trên báo chí và ti vi, chuyên hù dọa thiên hạ về tật hút thuốc lá trong ý nghĩa trớ trêu về sự suy nghĩ riêng của tôi. Võ Kỳ Điền viết:

"Bất ngờ tôi được tin thi sĩ Thanh Tâm Tuyền vừa từ trần lúc 11 giờ 30 sáng ngày 22 tháng 3 năm 2006 vì bị ung thư phổi, tại tiểu bang Minnesota. Thời gian vừa qua, một bạn thân là anh Nguyễn Hữu Chung (Montréal) cũng mất vì chứng bịnh nầy, mặc dù anh không bao giờ hút thuốc và rất kỵ những người hút thuốc ở gần. Hai người, một là thầy, một là bạn cùng mất vì một chứng bịnh, nhưng với thầy Thanh Tâm Tuyền, thì tôi không ngạc nhiên bỡi vì thi sĩ có thói quen hút thuốc lá loại nặng và thường xuyên từ lúc còn trẻ. Thanh Tâm Tuyền được coi như là người khởi đầu cho thơ tự do, để lại nhiều dấu ấn trong dòng sinh hoạt văn học miền Nam Việt Nam trước năm 1975.  Thơ lẫn văn của ông lạ kỳ, bí hiểm, khó hiểu, đặc biệt được viết bằng một bút pháp lạ lùng, ngang tàng... Thơ thì không phải thơ, văn thì không phải văn, nói chung là không bình thường, không được phổ biến rộng rãi, độc giả phải thuộc giới kén chọn.  Tập thơ đầu tay Tôi Không Còn Cô Độc của thi sĩ nổi tiếng như vậy mà phải bị nằm ngoài lề đường dầm mưa dãi nắng, để bán với giá rẽ 5 đồng bạc.., mà cũng ít người mua. Thời đó Văn Nghệ Tiền Phong với loạt bài châm biếm, gọi đó là lối thơ hủ nút với hình vẽ thi sĩ với mái tóc hớt cua, trêu chọc... Một hiện tượng nghịch lý kỳ lạ là với lối viết khó hiểu như vậy nhưng đa số những người trong giới sinh hoạt văn học nghệ thuật đều công nhận Thanh Tâm Tuyền là người có tài năng thực sự, một bản lãnh thực sự và là một cây bút lãnh đạo hàng đầu của nền Văn Học Việt Nam Cộng Hòa. Ông viết tương đối không nhiều (3 tập thơ và 7 tập truyện) nhưng ảnh hưởng của ông cực kỳ sâu sắc và lâu bền. Theo tác giả Trần Khải của Việt Báo thì chính những dòng chữ của Thanh Tâm Tuyền đã thúc đẩy hay xô tới để văn học Việt Nam thêm một đà phóng tới.... Thanh Tâm Tuyền đã viết những dòng chữ lạ thường giữa một thời đại cũng hết sức lạ thường của dân tộc Việt Nam..."

Trong một bài viết khác, ca sĩ Quỳnh Giao viết về nhà thơ Thanh Tâm Tuyền. Chị cho biết nhà thơ Thanh Tâm Tuyền có mười đầu ngón tay vàng những khói thuốc. Tôi tự nghĩ hèn gì rất nhiều nhà văn, nhà thơ bạn tôi không ăn cà ri mà ngón tay vẫn vàng như nghệ. Chị Quỳnh Giao kể lại những kỷ niệm trực tiếp mà chị biết về Thanh Tâm Tuyền như sau:

"Vào lớp, Thanh Tâm Tuyền ngửng lên trời, dạy văn cho lũ học trò mà như đối thoại với Thượng Ðế. Cái chất duy nhất rất người của ông là mười đầu ngón tay vàng những khói thuốc. Chúng tôi học ông được sáu tháng thì thầy xếp bút nghiên theo nghiệp đao cung. Ông nhập ngũ và thày Võ Thu Tịnh dạy thay...
Suốt tuần qua, từ khi nghe tin Thanh Tâm Tuyền đã ra đi, mọi người đều nhắc đến kỷ niệm của mình với nhà thơ. Kỷ niệm trực tiếp của Quỳnh Giao thì chỉ có vậy. Nhưng gián tiếp lại đầy ắp qua những vần thơ được phổ nhạc của ông. Dễ hát dễ nhớ thì có Dạ “Tâm” Khúc của Phạm Ðình Chương, khó hát hơn và đậm đặc chất Thanh Tâm Tuyền là Lệ Ðá Xanh do Cung Tiến phổ nhạc.
Thanh Tâm Tuyền có thể làm thơ cổ luật hay thơ mới bảy chữ như trẻ em đánh đàn theo Methode Rose, dễ như ăn kẹo ăn bánh. Nhưng ông là người khó và khổ nên làm mới thơ mới với những rung động mà một nhạc sĩ hay họa sĩ có thể cảm được, chứ người khác thì thấy ù tai hoa mắt, đọc đi đọc lại, may ra có ngày bừng hiểu.

Thơ Thanh Tâm Tuyền thì không thể ngâm mà nên đọc và càng nên hát. Trí tuệ trong thơ ông gợi hứng cho Phạm Ðình Chương hay Cung Tiến, nhịp điệu rất trẻ và rất mới trong thơ ông càng khiến ca khúc phổ nhạc có tiết tấu riêng và trở thành những ca khúc nghệ thuật. Nếu cần nói với người ngoại quốc một chút tinh hoa văn học nghệ thuật của miền Nam trong 21 năm tự do, có lẽ ta nên giới thiệu Bài Ngợi Ca Tình Yêu, một tác phẩm tuyệt vời về nhịp điệu của Phạm Ðình Chương, trích từ bài thơ rất dài cùng tên của Thanh Tâm Tuyền. Và Lệ Ðá Xanh được Cung Tiến phổ nhạc với rất nhiều chuyển đoạn và chuyển cung tài tình, độc đáo, khiến Phạm Ðình Chương thích thú đến độ lấy hẳn một câu nhạc của bài hát này để kết thúc tác phẩm Nửa Hồn Thương Ðau... Ðiều đáng tiếc là các ca khúc Cung Tiến phổ thơ Thanh Tâm Tuyền sau thời tù đày là loại kén người hát, với giai điệu đòi hỏi những luyến láy uyển chuyển có trình độ nhạc lý khá cao của người hát. Các ca khúc này có thể mai một dần. Từ loại rong ca kiểu ballade dễ hát với một cây đàn thùng đến loại nhạc Vang Vang Trời Vào Xuân, chúng ta đã đi một bước quá xa nên bỏ rơi nhiều người thưởng ngoạn..."

Sách Đồng Tâm trang 44-45 có bài của tác giả Thành Văn cư ngụ trên Minnesota, rất gần với nhà thơ Thanh Tâm Tuyền. Tính vốn cà rỡn, khi còn là tuổi trẻ lém lĩnh, năm 1962 Thành Văn viết bài gửi đến báo Sáng Tạo, ông được Sáng Tạo cho đăng bài, lòng ông sung sướng không ngờ về bài thơ khó hiểu của Thanh Tâm Tuyền mà ông đã nhận xét, Thành Văn  viết như sau:

"Thành thực mà nói, tôi không thích thơ lắm. Cả đời tôi, cho đến giờ này tôi chỉ thuộc được vài bài thơ trọn vẹn. Ngay cả hồi còn học sinh, chương trình văn bắt học thơ văn của các nhà thơ để có thể làm luận, tôi cũng chỉ thuộc được ít bài. Sau đó chẳng bao giờ học lại, nên sau cùng cũng quên hết. Thơ cũ, có vần có điệu còn thế. Thơ mới, thơ tự do, và nhất là thơ của Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê thì chịu.

Vậy mà trớ trêu thay, hai bài thơ đầu tiên tôi làm và được đăng trên báo Sáng Tạo của nhóm nhà văn Mai Thảo lại là hai bài thơ tự do. Một trong hai bài là nói về Thanh Tâm Tuyền. Hai bài thơ có tựa đề là “Bài Picasso”, “Bài Thanh Tâm Tuyền”. Thật lạ lùng! Tôi đã thưa với bạn là tôi không phải là người yêu thơ và làm nhiều thơ. Nên hai bài thơ tôi làm đâu vào khoảng năm 1962 tôi đã quên hầu hết. Mỗi bài thơ chỉ có chừng mươi dòng. Cho đến nay tôi chỉ còn nhớ được chừng bốn câu. Chính vì lẽ đó, mà tôi không định viết về nó. Viết làm gì khi thơ của chính mình mà mình còn chẳng nhớ. Một người bạn trẻ, thi sĩ Nguyễn Văn Ngọc ở Connecticut, gợi ý bảo tôi nếu có thì giờ đến thành phố New York, vào thư viện Cornell lục,  hy vọng còn những số báo Sáng Tạo, trong có bài thơ của tôi. Tôi nói, cảm ơn bạn. Nhưng nhiêu khê quá. Hai bài thơ ấy tôi có tìm thấy lại cũng chẳng khiến tôi trở thành thi sĩ như bạn được.

Thế nhưng bây giờ tôi vẫn viết. Vì tôi nghĩ hai bài thơ của tôi không quan trọng. Nhưng nó như một cái cớ làm nổi bật lên cái nhân cách của những nhà văn trong nhóm Sáng Tạo: Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Doãn Quốc Sỹ … Tại sao ư?

Tất nhiên phải có lý do. Vâng, tôi xin ghi lại đây cái lý do ấy.

Tôi không hiểu nguyên cớ nào thúc đẩy tôi làm hai bài thơ ấy khi tôi còn là một học sinh mỏ trắng, khờ khạo, đang học lớp đệ nhất ban toán. Tôi cũng không nhớ mình đã tập tành viết lách từ bao giờ. Hai bài thơ của một gã học sinh vô danh tiểu tốt lại dám lớn lối đề cập đến một thiên tài hội họa và một nhà thơ đang nổi tiếng đương thời.

Trong nội dung hai bài thơ tôi viết về “cung cách” làm nghệ thuật của Picasso, một người khổng lồ trong hội họa, con khủng long trong trường phái tranh lập thể. Tôi viết rằng họ vẽ tranh như người ngớ ngẩn, họ làm thơ như kẻ mộng du. Hai câu thơ mà tôi nhớ trong toàn thể hai bài thơ là :

Trong “Bài Picasso” tôi viết “Hắn vẽ tranh như đứa trẻ ngồi xếp đá bên đường”. Còn “Bài Thanh Tâm Tuyền”, trong đó tôi viết “Hắn làm thơ như tiếng vỗ muỗi trong đêm”. Những câu kế tiếp tôi cũng viết đại khái họ vẽ tranh và làm thơ chẳng giống ai. Chẳng mấy ai hiểu họ. Nhưng không phảI vì thế mà người xem tranh, người đọc thơ không thấy được cái thiên tài của họa sĩ, và cái “lớn” của nhà thơ. Thực tế, đúng là chẳng bao nhiêu người hiểu được họ. Và rất có thể chẳng mấy người thưởng thức được tác phẩm của họ. Nhưng bất kể thế nào. Picasso vẫn là một họa sĩ thiên tài. Và Thanh Tâm Tuyền vẫn là người làm thơ lớn.  Một câu cuối làm câu kết cho cả hai bài thơ, tôi đã viết: “ Vì nghệ thuật không bao giờ có đuôi”. Hai bài thơ là hai bài thơ tự do.

Rõ ràng đây là cái ngông nghênh của một gã học sinh cứ tưởng mình là một cái gì ghê gớm lắm. Gã dám gọi Picasso là “hắn”, gọi Thanh Tâm Tuyền là “hắn” Một tên nhóc con dám làm thơ bình tranh của “con khủng long hội họa”, bình thơ của một nhà thơ tiếng tăm đang nổi trên thi đàn Sài Gòn. Cái ngông nghênh đến dại dột đáng thương của tôi lúc đó sao giống như cái ngông nghênh của một gã nông dân mang tội khi quân. Tôi không hiểu sao tôi lại có đủ can đảm hay điên khùng hạ bút viết ra được những câu thơ như thế. Nội dung hai bài thơ tôi chỉ muốn nói đến hàm ý của hai chữ “sáng tạo”. Nghệ thuật là sáng tạo, là dám tạo ra cái mới, hoàn toàn mới, chưa bao giờ có trên cái cõi đời này. Trong nghệ thuật đích thực, không có chỗ cho sự bắt chước, sự theo đuôi. Chỉ có thế..."

Về “thơ khó hiểu” của Thanh Tâm Tuyền, tôi tham khảo bài của nhà văn Bùi Bảo Trúc, ông đã ghi nhận là:

"Thanh Tâm Tuyền bị hiểu lầm suốt đời và không được đối xử xứng đáng trong khi ông còn sống. Nguyễn Ngọc Bích trong cuốn A Thousand Years Of Vietnamese Poetry không chọn một bài thơ nào của Thanh Tâm Tuyền để dịch và giới thiệu. Võ Phiến trong Văn Học Miền Nam/Thơ chỉ cho Thanh Tâm Tuyền 1/3 trang và chọn của ông một bài thơ (trang 3077, 3078) trong khi ngay cạnh đó, Tô Thùy Yên được dành cho hơn ba chục trang, mặc dù trong cuốn Văn Học Miền Nam Tổng Quan, Võ Phiến nhắc Thanh Tâm Tuyền 21 lần. Con đường ông đi, không đúng như tên tập thơ của ông, tập Tôi Không Còn Cô Độc xuất bản năm 1955, đã có nhiều người đi theo bằng những bài thơ không vần, loại thơ ông đi những bước đầu tiên khai phá, nhưng ông vẫn là người một mình cho đến lúc chết.

Thanh Tâm Tuyền là một trong số các cây bút sáng lập tờ Sáng Tạo của Mai Thảo, tờ báo chỉ bằng mấy chục số, đã đưa tới những đổi thay hoàn toàn cho sinh hoạt văn học của Việt Nam. Ảnh hưởng của tờ tạp chí này vẫn còn thấy đến tận ngày hôm nay. Trong đó có ảnh hưởng của thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền để lại. Thanh Tâm Tuyền đi những bước đầu cho thơ tự do Việt Nam. Trước ông có thể cũng đã có những loay hoay của một số người với loại thơ này, nhưng phải chờ đến Thanh Tâm Tuyền, thơ tự do, con đường ông chọn để đi, thuỷ chung suốt chiều dài đời sống, mới bước đi những bước dài từ đó.

Thanh Tâm Tuyền không chỉ từ bỏ những mô thức cũ, những cái khung cũ của thơ Việt Nam trước ông, mà ông còn chọn cho ông một thứ ngôn ngữ và những hình ảnh mới vào đúng lúc nền văn học Việt Nam cần những thứ máu mới, khác và lạ. Thanh Tâm Tuyền biết có nhiều người không ưa ông, như ông đã viết trong mấy trang đầu của tập Tôi Không Còn Cô Độc. Người ta độc ác với thơ của ông. Người ta thù ghét thơ của ông như ông đã nhận trong tập thơ vừa kể. Thơ của Thanh Tâm Tuyền là thứ thơ trí tuệ, giản dị mà phức tạp, rất đẹp mà không một nỗ lực làm dáng...

Anh sợ những cột đèn đổ xuống
Rồi dây điện cuốn lấy chúng ta
Bóp chết mọi hy vọng
Nên anh dìu em đi xa
Đi đi, chúng ta đến công viên
Nơi anh sẽ hôn em đắm đuối
Ôi môi em như mật đắng
Như móng sắc thương đau...
...Ôm em trong tay mà đã nhớ em ngày sắp tới...

Người ta phàn nàn thơ Thanh Tâm Tuyền khó hiểu. Có và không. Tại sao phải hiểu đúng như người làm thơ đã viết xuống? Hiểu như thế, là bài thơ đã chết. Không còn đời sống nữa. Từ khi nó được viết xong và mực khô trên giấy..."

 Tôi trích các bài viết liên quan đến những tranh luận,  những dư luận phê phán và khắt khe với thơ Thanh Tâm Tuyền, về sau này nhiều người hiểu và đi theo khuynh hướng thơ mới, hay thơ tự do không vần điệu. Trở lại sinh hoat ra mắt sách, các đài phát thanh tại địa phương cũng như đài truyền hình SBTN Houston đến săn tin, 3 vị đại diện được phỏng vấn là Trần Thanh Hiệp, Tô Thùy Yên và Tạ Xuân Thạc đã  nêu lên ý nghĩ của mình về ngày ra mắt sách "Tưởng Niệm Thanh Tâm Tuyền". Tưu trung, người ta nhận thấy Thanh Tâm Tuyền đi tiên phong khai phá ra làng thơ mới, thơ ông chất chứa những ý tưởng mới lạ. Như đã đề cập chủ trương của Sáng Tạo là đi tìm những điều mới mẻ trong văn chương, bằng kinh nghiệm cũ, hai nhà văn của nhóm Sáng Tạo là Trần Thanh Hiệp và Doãn Quốc Sỹ, đứng ra làm cố vấn văn chương cho Văn Đàn Đồng Tâm. Trong bài nói chuyện của nhà văn Tạ Xuân Thạc, ông cám ơn những người đi trước đã trao truyền kinh nghiệm cho người đi sau, những thế hệ thật trẻ của Đồng Tâm lớn lên sau 1975. Về nhà thơ Thanh Tâm Tuyền ông đã trích dẫn sự lãng mạn trong thơ qua bài "Lệ Đá Xanh":

"Đôi khi anh muốn tin
ngoài trời chỉ còn trời sao là đáng kể
mà bên những vì sao lấp lánh đôi mắt em
đến ngày cuối
đôi khi anh muốn tin
ngoài đời thơm phức những trái cây của thượng đế
mà bên những trái cây ngọt ngào đôi môi em
nguồn sữa mật khởi đầu..."

Trong phần nhắc lại buổi chiều Dạ Tâm Khúc, là chủ nhiệm Tuyển Tập Đồng Tâm Tạ Xuân Thạc đề cập về những lời của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền  mà nhà văn Doãn Quốc Sỹ đã phát biểu như sau:

“ Vào năm 1962 anh em nhóm Sáng Tạo chúng tôi đã tổ chức một cuộc thảo luận thân mật và lời kết thúc sau đây của Thanh Tâm Tuyền có thể coi như một di chúc tinh thần chung của nhóm Sáng Tạo:

"Cùng với nhau bỏ những ám ảnh quá khứ để nhìn vào thực trạng, khơi mở con đường nghệ thuật hôm nay. Có thể thế thế hệ sau chúng ta sẽ làm lại hành động này với thế hệ chúng ta. Và chúng ta chấp nhận! Đó là một hành động tất yếu của nghệ thuật. Nghệ thuật là một vận động biện chứng của hủy diệt và sáng tạo”.

Và cũng trong cái tâm tình đó, nhà văn Doãn Quốc Sỹ và chúng tôi đã sáng lập nhóm Đồng Tâm để cho những cây viết cũ cũng như mới tại hải ngoại được tiếp tục viết, cho dòng suối văn chương Việt ngữ được tiếp tục ở trong môi trường mới tại xứ người, nhất là nhờ vào phương tiện internet mà các thành viên Đồng Tâm ở khắp nơi trên thế giới có thể liên lạc kết nối nhịp nhàng với Houston, nơi được tạm gọi là trung ương, hoặc với Los Angeles một trụ sở khác của Đồng Tâm nhận bài viết nhiều nơi gửi tới một cách dễ dàng, nên hai nhà văn niên trưởng Doãn Quốc Sỹ và Trần Thanh Hiệp là 2 cố vấn của Văn Đàn Đồng Tâm thường theo dõi và rất hài lòng, so với Sáng Tạo khi xưa trên phạm vi địa lý của Sài Gòn, việc liên lạc rất thường xuyên, cái mà Đồng Tâm chỉ dựa vào phương tiện điện tử của ngày hôm nay. Đồng Tâm cũng mang ý nghĩa là thực hiện theo tôn chỉ như mọi người đồng tâm hợp lực chung sức để cùng nhau xây dựng. Với chủ trương như vậy nên các thành viên Đồng Tâm đã tự nguyện vừa góp bài, vừa góp một phần phụ phí cho việc in ấn, phần còn lại thì do các mạnh thường quân yểm trợ để những cây bút yêu văn chương, những bài viết mới của các Tuyển Tập Đồng Tâm được phát huy nơi xứ người".

Khi họp mặt hội thảo văn học tại Trung Tâm Giáo dục Thái Bình Dương, ba ông Tô Thùy Yên, Tạ Xuân Thạc cũng như nhà giáo Đàm Quang Hưng cổ võ cho các tác giả trẻ Đồng Tâm hay bất cứ các ngòi bút trẻ nào ra đời hoặc lớn lên trong xã hội xứ người. Nhưng nếu tuổi trẻ Việt Nam viết tiếng Việt mà nội dung hay bối cảnh ngay cả văn phong mang xu hướng "văn xứ người đổi ra xứ mình" từ Na Uy, Hòa Lan, Đan Mạch, Áo, Nhật Bản, Đài Loan, Anh, Pháp, Bỉ, Thụy Sỹ, Ý, Úc, Mỹ, Đức, Nga, Canada,... thì chúng ta hãy bao dung dang tay đón nhận họ về với cộng đồng dân tộc. Sự hội nhập sẽ tự nó biến thể ra những dòng văn học mới, khi được chấp nhận vào giá trị chung trong kho tàng văn học. Bài học quá khứ cần tránh như con đường ngày xưa Thanh Tâm Tuyền gặp phải, những chống báng ban đầu, để rồi cuối cùng thơ mới được chấp nhận rộng rãi, trở thành giá trị chung ngang hàng với thơ cũ trong phạm vi cổ văn có thơ Đường luật, lục bát, song thất lục bát,....

Phần nói chuyện của nhà văn Đàm Quang Hưng khá lý thú khi ông nhắc về chuyện cũ, lý do nào mà ông đã quen với nhà thơ Thanh Tâm Tuyền. Dù là một giáo sư toán giảng dạy tại trường Mỹ, nhưng giáo sư Đàm Quang Hưng có đam mê văn chương Việt Nam, ông bỏ công sức ra dịch trọn bộ Liêu Trai Chí Dị của tác giả Bồ Tùng Linh ra Việt ngữ. Ông cũng là chủ nhân của Trung Tâm Học Đường Thái Bình Dương. Với bản năng vui tính, có tài hùng biện và hoạt bát, ông kể một vài mẩu chuyện kỷ niệm vui nhỏ mà ông có với Thanh Tâm Tuyền. Được biết Thanh Tâm Tuyền là bạn với em trai của Giáo Sư Đàm Quang Hưng. Ông hơn Thanh Tâm Tuyền đến những tám tuổi, nên nếu gọi Thanh Tâm Tuyền bằng “chú” thì hơi ngang vì chưa quen thân. Mà nếu gọi bằng "anh" thì Thanh Tâm Tuyền không chịu. Sau đó ông đề nghị gọi nhau bằng “mầy, tao” thì Thanh Tâm Tuyền chịu ngay. Như lời nhận xét của Tô Thùy Yên, ông cũng đồng ý Thanh Tâm Tuyền là người có tâm tính rất tốt, thành thật với bạn bè, và tính tình thẳng thắn, ông tham khảo ở trang 50 của sách Đồng Tâm 3, tác giả Đặng Tiến cho lời nhận xét: "Thanh Tâm Tuyền là người sâu sắc, uyên bác, tài hoa, nghiêm túc, tư cách và tiết tháo". Chung qui, hôm nay tôi nghe những thân hữu nhắc nhỡ đến Thanh Tâm Tuyền như tưởng nhớ đến người bạn tốt đã ra đi, nhưng để lại những luyến tiếc, những kỷ niệm khó quên.

Người diễn giả sau cùng đến từ Paris, Pháp quốc, ông Trần Thanh Hiệp trả lời cho giới truyền thông báo chí khá nhiều cảm nghĩ riêng về hai phạm vi mà ông đang hoạt động là tranh đấu cho nhân quyền tại Việt Nam và những sáng tác văn học. Ông là một luật sư, một nhà văn, nhà thơ và nhà báo, một khuôn mặt lớn trong làng văn cũng như làng báo, là nhân vật nồng cốt, chủ trương trong nhóm Sáng Tạo cùng với giáo sư Doãn Quốc Sỹ năm xưa. Ông cũng còn là một nhân vật đầu não trong Ban Chấp Hành Văn Bút Việt Nam trong một thập niên dài tranh sáng, tranh tối với Việt Cộng sau 1975. Những năm đầu khó khăn đó, ông đã cùng nhà văn Minh Đức Hoài Trinh nỗ lực gìn giữ bảo vệ và duy trì Văn Bút Việt Nam thuộc Văn Bút Quốc Tế như là một thành trì cuối cùng của Miền Nam Việt Nam, mà ở đó lá cờ vàng ba sọc đỏ thân yêu của chúng ta được phất phới tung bay. Con người mang cùng tâm tư dân tộc với Doãn Quốc Sỹ và Thanh Tâm Tuyền ôm ấp lý tưởng tự do, dân chủ cho đất nước và nhân bản, khai phóng cho văn học, nhà văn Trần Thanh Hiệp viết nhiều tác phẩm tham luận về văn học cũng như về chính trị. Tháng 10 năm 1966, ông cho ấn hành thi tập "Cửa Ngỏ Vào Đời". Trong tác phẩm này nhà thơ Thanh Tâm Tuyền có viết giới thiệu ở các trang đầu. Tôi được bản sao, xin trích dẫn ý tưởng của Thanh Tâm Tuyền quyện vào lời ngỏ của Trần Thanh Hiệp. Ông viết lời mở đầu như sau, có những tâm tình vì những đôn đốc của Thanh Tâm Tuyền để Trần Thanh Hiệp hoàn tất tập thơ:

"Gửi Thanh Tâm Tuyền.
Anh đã cho tôi những đêm rất dài, chẳng phải vì thơ anh buồn thảm mà vì thơ anh xua đuổi tôi vào giữa cuộc sống trong vòng vây của những vấn đề có tính cách quyết định không giới hạn đối với cuộc sống ấy. Trí tuệ mà con người trong thời đại chúng ta vận dụng để đối đầu với những gì xưa kia thường được gọi là Định Mệnh càng mở rộng được vùng ánh sáng của giác ngộ càng cho thấy áp lực ghê khiếp đang đe dọa chút ít hy vọng mong manh của con người ao ước vươn tới tự do...

Tập thơ này ra đời vì có anh. Bởi thế tôi xin tặng anh. Đầu thế kỷ này, trường phái Siêu Thực đã tin rằng thay đổi thi ca, người ta có thể thay đổi được đời sống. Nhưng lúc này chúng ta nhận rõ được sự thật đau xót: Thay đổi thi ca chưa thay đổi được đời sống. Vì thế chúng ta sẽ còn phải làm thơ.

"khuôn mặt ta

buồn thảm 

hay thế kỷ khổ đau

hình hài ta quằn quại

hay li.ch sử chuyển mình

trí tuệ ta bừng sáng"...

Trần Thanh Hiệp”.
 

Phần viết của Thanh Tâm Tuyền, tôi xin được trích dẫn như sau:

"Thơ là mở cho nhìn thấy, nói như một nhà thơ hiện đại. Trong đời người rồi mù hỗn độn, tan nát và điên khùng che khuất mọi viễn tượng, trong lịch sử khắc nghiệt tàn nhẫn quay cuồng như cửa ngỏ hư vô, mở cho nhìn thấy những thực tại còn lánh mặt, bị chôn vùi, những điều khả hữu của đời người, của lịch sử. Mở và nhìn thấy là tác động của trí tuệ - một trí tuệ tiến về mọi chiều đến tận cùng các giới hạn, một trí tuệ tạo tự do và muốn thực tại cũng tự do.
Thơ chính là trí tuệ thiên nhiên lang thang kiếm tìm sự thật và hủy diệt sự thật - trí tuệ nảy sinh từ thực tại chia lìa, muốn đi thoát ôm theo thực tại vào vùng trời nào. Nhưng chúng ta, chúng ta nhìn thấy được gì, phải nhìn thấy được gì không? Hay bị dìm ngập trong hồi tưởng xót xa trong huyền ảnh thản thốt ? Trí tuệ chúng ta có đủ sức thành hình hay bị trói liệt trong cảnh ngộ ? sa đọa vào vùng trời ngôn từ - ôi, những ý niệm giáo điều, hệ thống mòn mỏi, những bộ mặt lem luốc của thực tại - trong giả trá kỹ thuật - như tên hề đùa rỡn bằng cung cách buồn bã - quỳ lụy hèn mọn, phô bày như một sản phẩm dư thừa ? Phải chăng trí tuệ của chúng ta đã chỉ còn là trí nhớ ray rứt về cuộc hành trình không thực hiện nỗi - trí nhớ bi thảm đui mù ? và thơ của chúng ta như con chim cất cánh bay cao trong đêm giá lạnh cô đơn về mặt trời hay chi là con chim đã sập bẫy kêu những tiếng kêu mê sảng ? Tại sao anh làm thơ mà không làm gì khác ? Tại sao anh làm thơ lúc này ? Tại sao lại làm thơ ?
Thanh Tâm Tuyền.”

Đó là những diễn tiến xung quanh buổi lễ ra mắt Tuyển tập Đồng Tâm 3 về "Tưởng niệm  Thanh Tâm Tuyền" mà nhiều bằng hữu, bạn bè văn thơ và đồng hương đã đến tham dự đông đủ để nhớ về thi sĩ tài hoa này. Tuyển tập Đồng Tâm 3 được chia ra làm hai phần, 80 trang đầu gồm những bài viết nhớ về Thanh Tam Tuyền, và khoảng 320 trang kế là những bài viết về các chủ đề tổng quát của các tác giả hội viên và thân hữu. Ngoài ra, xen kẽ vào chương trình ra mắt Tuyển tập là phần văn nghệ do các ca nghệ sĩ thành viên của Văn Đàn Đồng Tâm và thân hữu phụ trách, như giáo sư Thu Thủy dạy bộ môn âm nhạc cổ truyền, cô đến với ba em trẻ dưới 10 tuổi biểu diễn bộ môn đàn tranh. Về ca hát, có sự góp vui của các “cây nhà lá vườn” như ca sĩ Mimi Nguyễn, Monique Bạch Hạc  nhạc phổ thơ Thanh Tâm Tuyền. Bạch Hạc cũng là MC về phần văn nghệ. Chị ca quốc ca Hoa Kỳ và Việt Nam khi mở đầu chương trình. Bạch Hạc còn là nhà thơ, chị có biệt tài ngâm thơ. MC về phần giới thiệu các diễn giả do nhà thơ Minh Triết Trần Thiệt Đạt đảm nhiệm. Nhà thơ Minh Triết điều khiển phần giới thiệu rất nhịp nhàng từ năng khiếu. Tưởng cũng nên đề cập đến chị Kim Anh, nhà văn và cũng là hiền nội của trưởng ban tổ chức Tạ Xuân Thạc, cùng hai cháu con anh chị Thạc & Kim Anh là Hoa và Dung, chủ nhân của hai nhà hàng tại Houston, cả gia đình đã chuẩn bị lo lắng về ẩm thực từ vài ngày trước đó. Do đó tất cả thức ăn, thức uống đều do hai nhà hàng này yễm trợ, cũng như một phần khác do chị thủ quỹ Bùi Thanh Mai cung cấp. Anh họa sĩ Nguyên Phong và nữ thi sĩ Đóa Hoa Hồng từ Dallas sang, anh chị Đào Anh Dũng từ Minneapolis về, cùng nhiều thân hữu khác mà tôi không nhớ hết, người treo banner, người lo âm thanh hậu trường hay những công tác phụ giúp là những tấm lòng tương trợ rất đáng quý với tổ chức Văn Đàn Đồng Tâm. Những người âm thầm góp phần cho buổi lễ này, nếu không có thì buỗi lễ có thể kém đi phần long trọng cũng như vui vẽ như đã diễn ra rất trọn vẹn.

oOo

Cuối cùng, với tư cách là trưởng ban tổ chức, anh Tạ Xuân Thạc lên diễn đàn cám ơn quý quan khách và nói lời từ biệt. Trong không khí ra mắt sách Đồng Tâm 3 "Tưởng niệm Thanh Tâm Tuyền", bạn bè cũ của Thanh Tâm Tuyền đã góp mặt, thân hữu, quan khách ái mộ thơ văn ông cũng nhiều, họ hiện diện để nghe những kỷ niệm về ông, và nhất là để cùng nói chung một điều: "Thanh Tâm Tuyền không bao giờ cô độc", như tên của một tác phẩm để đời của ông của ngày xưa. Tôi xin cám ơn nhà thơ Thanh Tâm Tuyền trong tinh thần rất yêu mến nền văn học Việt Nam và sự trung thành với chữ nghĩa của ông.

Việt Hải Los Angeles

Trở về trang chính