Chủ Tịch
GS NGUYỄN
THANH LIÊM
Cố Vấn
GS Doăn Quốc Sỹ
GS Phạm Cao Dương
GS
Trần Huy Bích
GS Nguyễn Hữu Phước
Ban Biên Tập
Việt Hải
Phong Vũ
Châu Văn Để
Lưu Vĩnh KHương
Trang Điền
Vũ Đức
Trần Ngươn Phiêu
Nguyễn Vy Khanh
Trần Quang Hải
Thủ Quỹ
Ngọc Mai
Liên lạc
Lê Văn Duyệt Foundation:
419 Bali Street
Santa Ana, CA 92704
(714) 775-1522
E-mail:
Dongnaicuulong@gmail.com
Lễ
Tưởng Niệm 140 Năm
Cụ Phan Thanh Giản tuẩn tiết
do Viện Việt Học và Các vị giáo sư,
cựu học sinh Phan Thanh Giản, Cần Thơ phối hợp tổ chức:
từ 2 giờ dến 5 giờ chiều Chủ Nhật,
ngày 8 tháng 4, năm 2007
tại pḥng hội của Viện Việt Học
15355 Brookhurst Street, Suite 222
Westminster, CA 92683
Tel: (714) 775-2050
Chương Tŕnh:
2:00PM-5:00PM
* Khai Mạc (2PM)
* Niệm Hương
* Lời Phát Biểu của Giáo Sư Viện Trưởng Trần Ngo.c Ninh
* "Cụ Phan Thanh Giản, một biểu tượng của hào khí phương Nam" (Giáo Sư Nguyễn Trung Quân tŕnh bày)
* "Thân Thế và Sự Nghiệp của Cụ Phan Thanh Giản" (Giáo Sư Nguyễn Thanh Liêm tŕnh bày)
* Văn Nghệ
* "Tại sao người Cộng Sản kết tội Cụ Phan Thanh Giản" (Nhà biên khảo Trần Đông Phong tŕnh bày)
* Bế Mạc (5PM)
140 Năm Nhớ
Về Cụ Phan Thanh Giản
(1867-2007)
Cụ Phan
Thanh Giản sanh năm 1796 tại làng Bảo Thạnh, huyện Bảo An, tỉnh Vĩnh Long
(nay là huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre) trong một gia đ́nh quan chức nhỏ. Khi
Phan Thanh Giản được 7 tuổi th́ mẹ ông bịnh nặng và qua đời. Thuở nhỏ Ông là
người có bản tính thông minh thiên phú, nhưng khi mẹ ông qua đời không bao
lâu th́ phụ thân của ông bị vu oan phải vào tù, v́ vậy mà sự học tập của ông
đều được sự giúp đở của các thầy đồ và các nhà hảo tâm trong làng. Tuổi thơ
của ông đó là những tháng ngày đầy khổ nhọc, đầy thử thách, khó khăn.
Năm
1825, ông lên Gia Định tham gia thi Hương và đă đậu Cử Nhân. Năm 1826 ông ra
Huế tham gia thi Hội và đă đỗ Tiến Sĩ vào năm 30 tuổi. Ông là người đậu tiến
sĩ khai khoa đầu tiên ở dất Nam Kỳ. V́ vậy nên đây là một vinh dự lớn lao
không những cho ông, mà cho cùng cả tập thể sĩ phu miền Nam, v́ ông là người
miền Nam đỗ được học vị cao quư này.
Sau khi
thi đỗ ông được bổ nhiệm chức Biên Tu ở Hàn Lâm Viện, và ông lần lượt đảm
trách các chưc vụ cao cấp như: Bố Chánh Quảng Nam, Đô Sát Viện Ngữ Sử,....
và được cử làm phó sứ sang nhà Thanh vào năm 1832. Khi trở về được thăng
Đại Lư tự khanh Cơ Mật Viện Đại Thần, trước sau từng giữ các chức Thượng Thư
Bộ Lễ, Bộ H́nh, Bộ Hộ, làm Hiệp Biện Đại Học Sĩ, làm quan trải qua 3 đời vua
triều Nguyễn: Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức từ 1826 đến 1867. Ông cũng từng
được cử đi kinh sứ tại Trung Hoa, Nam Dương, Singapore và Pháp và Tây Ban
Nha.
Năm
1858, giặc Pháp âm mưu tấn công Đà Nẳng, nhưng bất thành, chúng đổi chiến
lược xoay sang tấn công phía Nam và chiếm Gia Định năm 1859 và ba tỉnh miền
Đông Nam Kỳ năm 1861, trước thế tấn công ồ ạt của giặc, triều đ́nh nhà
Nguyễn đă cử Phan Thanh Giản làm chánh sứ sang Pháp chuộc lại 3 tỉnh miền
Đông vừa mất, nhưng giặc Tây khước từ. V́ vậy mà cuộc thương thuyết không
thành, ông và phái đoàn về nước năm 1864. Khi về nước ông được vua Tự Đức
phong chức Kinh Lược Sứ ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ c̣n lại. Trước thế lực không
cân xứng về lực lượng quân sự giữa Pháp và Việt Nam, th́ Cụ Phan Thanh Giản
rất khó ḷng trong các sứ mạng thương thuyết đ̣i lại đất đai đă mất. Sau khi
mất 3 tỉnh miền Đông, giặc Pháp được đà chiếm luôn 3 tỉnh miền Tây. Trong
khi đó triều đ́nh Huế gặp nội t́nh chia làm hai phe tranh chấp nhau, phe
kịch liệt chủ chiến
đánh
Pháp và phe c̣n lại chủ trương ôn ḥa nên thương lượng với Pháp. Chính v́
thế đă làm cho t́nh h́nh triều đ́nh thêm rối ren.
Khi giặc Pháp xăm lăng đánh chiếm Nam Kỳ vào năm 1862, ông cùng Lâm Duy
Hiệp được cử đi kinh sứ để điều đ́nh với giặc Pháp và là đại diện cho triều
đ́nh vua Tự Đức kư kết Ḥa ước Nhâm Tuất vào năm 1862 giao trọn ba tỉnh miền
Đông Nam kỳ cho Pháp. Do hành động này mà dân gian có câu lưu truyền:
"Phan
Lâm măi quốc, triều đ́nh khí dân"
(Phan Thanh Giản và Lâm Duy Hiệp bán nước; triều đ́nh coi thường dân
chúng).
Năm 1863, ông lại được cử làm Chánh sứ (Phó sứ là Phạm Phú Thứ và Ngụy Khắc Đản) sang Pháp thương lượng chuộc lại ba tỉnh miền Đông Nam kỳ, nhưng không có kết quả. Trở về Vĩnh Long vào năm 1867, ông chán nản v́ biết giặc Pháp sẽ trấn áp tiếp bằng vơ lực, và rồi từ đó ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ tiếp tục mất vào tay giặc chỉ trong ṿng mấy ngày. Sau khi Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên rơi vào tay giặc, nhận thấy trách nhiệm bảo vệ lănh thổ không tṛn, Cụ Phan Thanh Giản đă quyết định tuẩn tiết vào ngày 4 tháng 8 năm 1867, thọ 71 tuổi. Khi ông mất, tên tuổi Phan Thanh Giản được người đời luyến tiếc, kính trọng v́ bản tánh cương trực, và trung quân ái quốc.
Trong cơn quốc biến, trước sự việc mất đất đai vào giặc Pháp, vua Tự Đức đă kết tội ông không chu toàn nhiệm vụ và ra lệnh đục bỏ tên ông ở bia Tiến Sĩ. Tuy nhiên, nhiều nhà trí thức đương thời bên ngoài tỏ ḷng thấu hiểu những nỗi niềm uất ức, khổ tâm của ông, như Cụ Nguyễn Thông bất măn dâng sớ lên vua Tự Đức để xin giăi bày nỗi oan ức cho Cụ Phan Thanh Giản, như Cụ Đồ Nguyễn Đ́nh Chiểu ở phương Nam đă làm một bài thơ khóc cụ Phan thật cảm động như sau:
”Non nước tan tành hệ bởi đâu?
Dàu dàu mây trắng cơi Ngao châu
Ba triều công cán vài hàng sớ
Sáu tỉnh cang thường một gánh thâu
Trạm Bắc ngày chiều, tin nhạn vắng
Thành Nam, đêm quạnh tiếng quyên sầu
Minh sinh chín chử ḷng son tạc
Trời đất từ đây mặc gió thu”
Cuộc đời của cụ Phan Thanh Giản v́ giữ đạo trung
quân ái quốc, giữ tiết tháo tuẩn tiết quên thân ḿnh để bày tỏ trách nhiệm
đă không hoàn tất. Tánh cương trực và khí khái của cụ Phan măi măi được ghi
nhớ trong sử sách. Tại Cần Thơ trường nam trung học công lập lớn nhứt đă
mang tên ông.
Lê Ngọc Điệp