I. DẪN NHẬP
Giống như tôn chỉ của Thiếu Lâm Tự quyền pháp
và hầu hết các môn võ Việt Nam và Á Châu khác, và mặc dầu du
nhập Trung Nguyên từ miền Viễn Tây Tây Tạng, môn võ Bạch Hạc
có truyền thống từ chối thu nạp và truyền thụ võ công cho bất
cứ ai có thành tích bất hảo, thiếu nhân cách và phẩm chất của
một người hiền lương. Sự kiện này có thể khiến cho sự phổ biến
võ thuật bị hạn chế nhưng mặt khác cũng minh thị rằng võ thuật
là một nghệ thuật, một môn học đáng được coi trọng, đồng thời
cũng là một nghệ thuật nguy hiểm chết người nếu truyền thụ lầm
đối tượng, để lọt vào tay kẻ xấu. Do đó, trong quá khứ, các
môn võ Việt Nam và Á Châu, kể cả Bạch Hạc chỉ thu nhận và
truyền thụ võ công hạn chế cho một số ít môn đồ chọn lọc. Các
bậc sư trưởng di huấn môn đồ rằng nếu dạy võ bừa bãi, lầm đối
tượng xấu, chẳng khác nào gieo mầm mống tệ hại cho xã hội.
Có lẽ vì thế mà mặc dầu đã du nhập Trung Nguyên
nhiều trăm năm nay từ miền Tây Vực đế Đế Quốc Trung Hoa, Bạch
Hạc công phu chưa được phổ biến sâu rộng lắm, lịch sử hình
thành không rõ ràng, tài liệu thư tịch về môn võ công cũng rất
hiếm hoi và thiếu sót.
II. ĐÔI NÉT ĐẶC TRƯNG
– “Nam Bắc hòa minh”.
Võ Bạch Hạc được các học giả võ thuật liệt kê
vào hàng ngũ Nam Phái. Có hơi gượng ép chăng? Vì môn võ này có
nguồn gốc khởi thủy từ Tây Tạng nhưng khi hòa nhập vào võ lâm
Trung Nguyên, nó được chăm sóc, đào luyện, vun trồng bởi các
tôn sư võ lâm Nam Tông Trung Hoa. Tuy nhiên, thật là đặc biệt,
trong tình huống được vun trồng hoàn thiện từ Nam Tông, Bạch
Hạc quyền vẫn giữ nguyên và thiện dụng bộ pháp cơ động, xoay
vòng uyển chuyển và các ngọn đá cao, đòn dài như ở Thiếu Lâm
Bắc Phái và Trường quyền. Có lẽ vì thế mà nhiều học giả còn
gọi tên môn võ là “Tây Tạng Bạch Hạc Quyền” cho tách biệt,
khỏi mất lòng Nam Tông, Bắc Phái.
– “Xin hãy đánh tôi để tôi đáp lễ”.
Một trong các yếu quyết đặc thù của Bạch Hạc
phái là “Đợi người ta đánh mình, mình mới đánh trả”. Do đó
Bạch Hạc quyền được coi như môn võ tự vệ cao thượng, môn sinh
Bạch Hạc không bao giờ xuất chiêu tấn công ai trước cả.
Khi bị đối phương tấn kích, võ sĩ Bạch Hạc sẽ
sử dụng bộ pháp vi diệu và thân pháp uyển chuyển lách né vô
hiệu hóa đòn đánh rồi khai thác sơ hở của địch thủ mà phản
công chớp nhoáng không khoan nhượng bằng thủ cước pháp liên
hoàn. Với Bạch Hạc phái, câu nói cửa
miệng “Tiên hạ thủ vi cường” chẳng còn ý nghĩa.
– “Gậy ông đập lưng ông”.
Ngoài
“chiến lược” đặc dị “Đợi đánh rồi mới đánh”, Bạch Hạc quyền
còn được giới võ lâm quan tâm kiêng nể bởi kỹ chiến thuật
“mượn sức người đánh người” hay “tá lực đả lực”, biến hóa
thành ngón nghề “gậy ông đập lưng ông” nổi tiếng giang hồ. Các
môn sinh Bạch Hạc được giảng dạy không dùng sức chống lực (Lực
đổi lực) mà khổ luyện phương pháp mượn chính sức mạnh của đối
thủ mà giảng trả chính hắn, gọi là “Quy hoàn lực” (Revolving
force).
Trong Thiên Long Bát Bộ, học giả Kim Dung có
nói đến ngón nghề gậy ông đập lưng ông khá thành thạo của dòng
họ Mộ Dung ở Cô Tô. Anh Mộ Dung Phục không biết có qua Tây
Tạng học võ Bạch Hạc hay không mà Kim Dung tiên sinh miêu tả
anh chơi đòn gậy ông đập lưng ông khá quá.
– “Tay này nói xạo, tay kia nói thiệt”.
Bạch Hạc quyền được coi như môn võ có nhiều tư
thế dũng mãnh, trông có vẻ đẹp sang cả, thanh cao nhưng hàm
chứa nhiều kỹ thuật và chiến thuật hiểm hóc bất ngờ.
“Trường tý công hạc đầu thủ” là tư thế vươn dài
đôi cánh tay như cánh hạc, hai bàn tay với các đầu ngón tay
khum khum chụm lại tạo hình đầu và mỏ chim hạc sẵn sàng “mổ”
lia chia vào chỗ nhược hay vùng huyệt đạo của địch thủ. Một
tay hạc đầu ra chiêu tấn kích, tay kia dang rộng giữ thăng
bằng, hoặc giả tay này hư chiêu đánh lạc hướng đối thủ, tay
kia thực sự ra đòn. Võ sĩ Bạch Hạc cứ thế luân phiên hai tay
xuất chiêu hư hư thực thực khiến cho địch thủ khó lòng nhận ra
tay nào hư, tay nào thực. Nguyên tắc “TAY NÀY NÓI LÁO, TAY KIA
NÓI THỰC” là vậy.
– “Di hình hoán vị” (Đổi chỗ nhanh như bóng
chớp).
Khi lâm trận thọ địch, võ sĩ Bạch Hạc sử dụng
bộ pháp cuốn lướt xoay vòng cực nhanh và thường giữ thế thủ ở
góc độ xiên xéo, chếch hướng tấn công của đối thủ, nghĩa là
tránh thế trực diện, không mặt đối mặt với địch thủ - Khoảng
cách luôn luôn giữ một sải tay để dễ “biến mất” theo phương
pháp di hình hoán vị - Đổi chỗ nhanh như ánh chớp có thể là
thoắt lách qua phải, thoắt vẹt qua trái, hoặc cũng có thể lẻn
ra sau cực nhanh đổi hướng xoay chiều lẩn tránh đòn địch và
cấp kỳ phản công thần tốc bằng những đòn sấm sét do áp dụng kỹ
thuật vặn hông, xoáy eo tăng xung lực, cộng lực khi phát
chiêu.
– Bộ pháp vi diệu và cước pháp đặc dị.
Bộ pháp Bạch Hạc rất giống bộ pháp Thiếu Lâm
Bắc Phái, trường kỳ cơ động, di chuyển, không dừng lại quá lâu
ở một vị trí làm mục tiêu cố định cho đối phương thừa cơ tấn
kích. Đáng chú ý là thể trọng thường phần lớn đặt ở chân
trước, chân sau nhẹ hơn để dễ dàng cơ động, thay chiều đổi
hướng vị trí, tương tự như kỹ thuật di chuyển Đinh tấn và Quy
tấn trong võ Thiếu Lâm, kể cả võ Việt Nam Kienando KungFu kỹ
thuật di chuyển lượn vòng, xoay tròn trong Bạch Hạc quyền cũng
có nhiều điểm tương đồng với Thiếu Lâm Bắc Phái, chẳng hạn như
khi di chuyển bằng Bát Quái tấn, võ sĩ Bạch Hạc cơ động bộ
pháp lượn quanh đối thủ, tìm chỗ sơ hở của đối thủ mà ra đòn
tấn công.
Về cước pháp, Bạch Hạc quyền cũng sử dụng thành
thạo các đòn đá cao dũng mãnh đầy tốc độ như Thiếu Lâm Bắc
Phái và Trường Quyền. Tuy nhiên ở võ Thiếu Lâm, các đòn đá cao
đẹp mắt phần lớn chỉ để huấn luyện và biểu diễn, trong chiến
đấu, đòn đá cao ít sử dụng mà thường là các đòn đá thấp hoặc
trung bình để củng cố thăng bằng và hạn chế sơ hở.
Đối với Bạch Hạc phái, điều này hoàn toàn khác.
Môn sinh Bạch Hạc được rèn luyện cước pháp đá cao nhanh và
mạnh để sử dụng trong mọi trường hợp, dù là trong huấn luyện
hay chiến đấu. Võ sĩ Bạch Hạc tin tưởng rằng với tấn pháp khổ
luyện vững như bàn thạch và đôi cánh tay vươn dài sải rộng như
đôi cánh hạc là một phương tiện củng cố thăng bằng tốt nhất,
do đó trong chiến đấu họ không ngần ngại tung ra các đòn đá
cao đã dày công tập luyện. Tuy nhiên không phải đòn đá thấp
không sử dụng. Trong những tình huống thích hợp và thuận lợi,
đôi khi đòn đá thấp cũng được dùng đến, thông thường là các cú
đá Bàn Long thấp hoặc Diệt Long Cước được phối hợp bởi các đòn
tay nhanh mạnh như sấm sét.
