Người Đi Giầy Chật

 
(nhấn vào hình xem lớn)

Anh Lý Khải Bình đi họp Hội TQLC trên Seattle về giới thiệu tôi nhà văn Huỳnh Văn Phú rằn ri của binh chủng anh. Tôi biết tên anh qua tác phẩm "Chiến Trường Trị Thiên và Những Người Lính Mũ Xanh". Đó một phóng sự chiến trường mà anh kể lại những trận đánh khốc liệt mịt mù khói súng chiến chinh.Tôi nhận lời viết giới thiệu quyển sách mới của anh. Đây là đứa con tinh thần mà anh muốn kể lại sau bao nhiêu biến đổi của cuộc đời, như sau chiến tranh năm 75, anh bị giam trong trại tù Cộng Sản, rồi được sang Mỹ qua diện HO. Anh nhìn lại quá khứ, anh ngó xung quanh khung cảnh nơi anh đang sống để nói lên những cảm nhận của mình.

Quyển sách mới này mang tên "Những Chuyện Kể Của Người Đi Giầy Chật". Tại sao tựa đề hơi khó hiểu về ý bóng và tên lại quá dài, đến những 8 chữ? Thú thật tôi là người lại tiết kiệm chữ nghĩa, tôi đặt tên bài viết này một tựa còn 4 chữ từ tên nguyên thủy. Lý do vì tác giả Huỳnh Văn Phú đã giải thích rõ vì sao anh đề tựa như vậy. Anh viết nêu lên lý lẽ của mình vì sau khi miền Nam bị Cộng Sản cưỡng chiếm, chúng đọa đày anh vào tù nhỏ và đày ải người dân vào nhà tù lớn, tựu trung con người bị gông cùng bó buộc mất đi quyền tự do thiêng liêng như chúng ta phải có. Do vậy khi sang Mỹ giữa hai người bạn hàn huyên thì một người lại muốn mang giầy chật như sự kiện mất tự do làm anh đau chân. Để khi tối về nhà anh tháo giầy ra để có cái cảm giác thư giãn vì dược tự do. Bằng lập luận mang tính chất triết lý ấy, anh hình thành 18 bài viết, viết trong rung động của cảm xúc tự do kể lại những chuyện mang cái tư duy của anh. 18 chuyện ngắn ý nhị, có chuyện mang ý vui dí dỏm như Để Bắn Con Chim Đang Hót Trong Đầu Tôi, Nha Trang Như Một Cơn Mê, Hình Như Là... Nói Phét, Trào Phúng Trong Văn Chương Bình Dân, Tuyết và Đàn Bà,... , rồi xen vào sách cũng có chuyện mang ý buồn vì cuộc sống nghiệt ngã, khó khăn như truyện Một Trường Hợp Bất Hạnh, Nuôi Con Nên Người, Những Ngày Đi May, hay điều trớ trêu, chua xót trong bài Chuyện Nhà Văn, Nhà Thơ, Nhà Báo.... Truyện sau cùng này khá tế nhị, nhưng tác giả đã bàn luận ngay thẳng vào đề tài về chức năng và danh xưng của 3 giới được nêu trong đề tựa, vốn liên hệ đến khía cạnh văn chương và báo chí. Anh viết về Nhà Văn như sau:

"Có lẽ cũng do trước đây tôi đã có in vài tác phẩm, viết một số truyện ngắn, phóng sự, vài ba cái chuyện phiếm bàn ngang tán dọc cho đời thêm vui nên một số bạn bè gán cho tôi cái danh xưng là “nhà văn”. Thật lòng mà nói, tôi không bao giờ dám nhận cái tước hiệu đó. Đối với tôi, hai chữ ấy là một điều gì to lớn lắm, quá sức tôi. Nếu nói cho đúng, tôi chỉ là một người viết văn. Viết văn có nghĩa rất đơn giản, là ráp những mẫu tự a,b,c,đ...viết thành một câu văn có đầy đủ chủ từ, động từ, túc từ và nhất là phải đúng chính tả để diễn đạt ý mình muốn nói. Thế thôi. Còn hay hay dở và người đọc có hiểu mình muốn nói gì không thì lại là chuyện khác. Tại sao tôi không dám nhận cái danh xưng “nhà văn” mà bạn bè gán cho ? Bởi vì tôi nhớ có đọc ở đâu đó một nhà phê bình văn học ngoại quốc (tôi quên tên) có đưa ra lời nhận định đại ý về một nhà văn như sau :”Một nhà văn phải là người có những sôi nổi, say mê, xúc cảm mạnh mẽ sâu xa với nỗi niềm trắc ẩn tận đáy lòng của con người và phải có khả năng diễn đạt lột trần được những đặc tính, đặc thù của nó để sắp xếp lại thành một câu chuyện duy nhất, hoàn chỉnh. Nhà văn phải biết bám chặt vào số lượng và chất lượng của mỗi biến cố sống thực làm nền tảng. Điều đó vẫn chưa đủ vì nhà văn còn đòi hỏi phải có sự nhạy cảm với cuộc sống chung đồng thời phải phơi bày được nhân sinh quan của mình đối với thế giới quan.”. Nhà phê bình chỉ mới nói đến sự say mê, xúc cảm, khả năng diễn đạt và sự nhạy cảm vv...của nhà văn chứ chưa đề cập đến các yếu tố khác như trình độ học vấn, khả năng ngoại ngữ và sự hiểu biết sâu rộng về các trào lưu văn học thế giới...mà một nhà văn hay một nhà viết tiểu thuyết cần phải có. Tự xét mình, tôi thấy tôi không có được những điều kể trên..."

Mặc dù trước đây tác giả đã xuất bản 9 tác phẩm về văn xuôi rồi, như anh khiêm cung không dám nhận danh vị "Nhà Văn". Anh tâm sự cuộc đời bôn ba từ giả sân trường đại học  để vào trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt, rồi kể về gia cảnh thuở nhỏ:

"Chẳng qua, cuộc đời tôi bất hạnh từ nhỏ, cha mẹ mất sớm thiếu sự dạy dỗ của người cha, thiếu trái tim đầy ắp yêu thương của người mẹ, phải vật lộn với đời quá sớm nên bất cứ khi nào có thể được, tôi muốn làm được một điều gì đó trong khả năng rất hạn chế của mình: ghi nhận. Tôi chỉ là một người ghi nhận những cảnh đời đã xảy ra, đau khổ hay hạnh phúc, của chính tôi hay của người khác, công việc đó giống như một người chụp ảnh. Vậy thôi. Dĩ nhiên, ảnh chụp xấu, đẹp tùy thuộc vào nhiều yếu tố, kể cả người chụp. Và tôi là một người chụp ảnh tài tử, rất tài tử. Tôi xin nói lại một lần nữa, một lần cho tất cả : không bao giờ tôi dám nhận mình là nhà văn..."

Nếu so việc in sách ở Mỹ và miền Nam Việt Nam thì hai cấu trúc xã hội và sự phức tạp về chính trị đã khác nhau rồi. Kỹ thuật in sách tại Việt Nam trước 75 còn dùng bảng kẽm và kỹ thuật in ấn tại Hoa Kỳ ngày nay in bằng computer quá dễ dàng và mau lẹ:

"Sau ngày mất nước, chúng ta người đi trước, kẻ tới sau, đến tạm dung tại quốc gia này đã có những tự do mà trước đây khi còn ở quê nhà, chúng ta rất khó lòng có được. Tôi muốn nói “cách riêng” đến việc in và xuất bản thơ, văn, nói chung là các ấn phẩm. Hồi ấy, muốn in một tập thơ, một tập truyện quả là nhiêu khê, rắc rối, phải đi qua nhiều cửa ải. Trước tiên là đem bản thảo đến Bộ Thông Tin để nơi đây kiểm duyệt rồi cấp giấy phép. Lưỡi kéo của mấy ông trong cái cơ quan gọi là “Phối Họp Nghệ Thuật” này cũng ghê gớm lắm, “cắt, đốt, cột” không nương tay...  

Phải mất hơn 6 tháng trời chờ đợi tôi mới có được giấy phép trong tay. Đó là chuyện kiểm duyệt, còn vấn đề in thì cũng không giản dị chút nào. Trước tiên phải có một nhà xuất bản nào đó chịu nhận in cuốn sách. Nhà xuất bản dĩ nhiên sẽ xem qua nội dung sách và nhất là tên người viết có được ít nhiều quen thuộc với độc giả không. Nếu họ nhận in thì họ chi cho tác giả một số tiền nào đó tùy giao ước giữa hai bên (có khi không có đồng nào) và khi in xong tác giả được nhận riêng cho mình 100 hay 200 cuốn dành để tặng bạn bè. Còn việc phân phối đến những nhà sách ở các tỉnh là phần việc của nhà xuất bản với nhà phát hành. Có được một cuốn sách in ra bày bán  trong các nhà sách (hay sau đó bán “sôn” trên lề đường), phải nói là trải qua một quá trình gian khổ lẫn một chút đắng cay.

Chuyện in sách của phe ta ở quê nhà trước 75 đại khái như thế. Còn bây giờ ở trên xứ Mỹ này thì có vẻ dễ dàng hơn. Chẳng cần phải quan tâm thắc mắc gì đến việc có cơ quan nào kiểm duyệt nội dung của cuốn sách, cũng không phải dài cổ ra chờ đợi được cấp giấy phép xuất bản. Thoải mái vô cùng. Góp phần vào việc làm cho cuốn sách ra đời dễ dàng, nhanh chóng là cái computer và bộ solfware tiếng Việt với đủ kiểu chữ cùng kỹ thuật ấn loát rất hiện đại. (Chả bù với trước kia ở Việtnam, người ta phải sắp từng chữ một, loại chữ đúc chì, rồi vỗ bản thảo tới lui nhiều lần để sửa chữa, sau đó in ra từng tờ một trên loại máy in Typo cũ kỹ có từ thế kỷ thứ 19 ). Vấn đề còn lại có lẽ quan trọng nhất là tiền chi phí in sách. Theo thời giá, chỉ cần có khoảng trên dưới 2 ngàn bạc là có thể in được cuốn sách dày khoảng 200 trang. Đối với những cây bút mà đời sống nhàn hạ thoải mái, dư dã thời gian và tiền bạc đi du lịch nơi này chốn kia, chẳng phải lo toan đến sinh kế hàng ngày, thì 2 ngàn bạc chẳng có nghĩa lý gì. Đối với họ, vấn đề là viết và in thành sách để người đời biết rằng ta là nhà văn đây, cũng có tác phẩm đây, còn có bán được hay không hoàn toàn không phải là chuyện đáng bận tâm lắm. Đa phần còn lại bỏ tiền ra in một tập truyện, tập thơ, lấy lại được tiền vốn hay có lời chút đỉnh để có thể tiếp tục in cuốn khác tiếp theo chỉ là niềm hy vọng mong manh. Tôi có người bạn thi sĩ đang sống ở Cali, sang Mỹ theo diện H.O, còn đang hưởng trợ cấp xã hội, đã phải bán chiếc nhẫn kim cương của vợ để có tiền in một tập thơ góp mặt với đời."

Đó là cái kinh nghiệm và thực tế mà tác giả chia sẻ. Tôi có anh bạn viết văn, anh gia nhập vào hội viên một tổ chức văn học lớn, bề thế tại hải ngoại, anh cho tôi biết để là nhà văn thì người cầm bút hay ôm keyboard theo nội qui của tổ chức thì hội viên phải có một tác phẩm xuất bản riêng. Nếu theo tiêu chuẩn như vậy, tác giả Huỳnh Văn Phú có 9 cuốn sách, con số hên để tổ chức kia gọi anh là "Nhà Văn" rồi. Về "Nhà Thơ" anh viết:

 "Có người đã từng nói :” Mỗi người Việt Nam là một thi sĩ “. Câu nói trên không có gì  quá đáng. Bởi xét một cách tổng quát thì dân tộc tính của dân tộc Việt nam rất dễ nhạy cảm trước những biến thiên của cuộc đời. Và thơ, nhất là thể lục bát, là “bộ môn” dễ diễn đạt nhất, có lẽ ảnh hưởng sâu đậm từ những vần ca dao và những bài hát ru được nghe từ thủa mới lọt lòng. Thơ, nói chung là Thi Ca, lắm lúc còn đứng cao hơn cả các ông Khổng, ông Lão, ông Tử...nữa là khác. Tuy nhiên, người làm ra được dăm ba hay rất nhiều bài thơ không có nghĩa là đã trở thành nhà thơ, thi sĩ . Ngược lại, cũng có người chỉ cần sáng tác một vài bài thơ thôi mà lại được đời xưng tụng họ là thi sĩ ngay vì cái hồn thơ và ngôn ngữ thơ của họ. 

Tôi không nghĩ rằng có người nào đó cố gắng viết rồi bỏ tiền ra in một tập truyện, tập thơ chỉ với mục đích được người đời tặng cho mình cái danh xưng là nhà văn, nhà thơ...Cái danh hiệu có chữ NHÀ...đứng trước tên người viết này coi bộ không dễ dàng chút nào. Không ai cấm sự “tự xưng” cả đâu nhưng cái giá trị đích thực chỉ có thể có được là do người khác thẩm định. Viết văn, làm thơ tuy không có cấp bậc, không có chiếu trên chiếu dưới nhưng lạ lùng thay vẫn có sự phân định ngôi thứ một cách ngấm ngầm. Sự phân định ấy là do cái đại đa số độc giả và nhất là do chính những người trong cùng một giới. Có tiền cũng không thể mua được. Tôi tin như vậy..."

Vì văn chương hay văn học tại hải ngoại không có tiêu chuẩn xét về phẩm của văn hay thơ, đó là yếu tố tế nhị được thẩm định bởi quần chúng, hơn là yếu tố chủ quan do cảm tính. Hãy đọc tiếp:

"Dĩ nhiên, cũng có một số ít người, rất ít, làm được vài bài thơ, viết vài ba cái truyện ngắn đã tự cho mình là nhà thơ, nhà văn, nhà...gì gì đó ghê gớm lắm. Và họ sẵn sàng đi đến nơi nào có hội họp, có sinh hoạt văn nghệ văn gừng để được giới thiệu tên tuổi, để được đứng lên cho bà con cô bác chiêm ngưỡng dung nhan, và để nghe một tràng pháo tay vỗ lên râm ran sau đó...Ôi, quả thật cái “thị dục huyễn ngã” của con người trong lãnh vực này cũng mãnh liệt không kém cái “thị dục nhục dục” chút nào.

Tôi tự hỏi những người ấy có hiểu và cảm thấy, như tôi hiểu và cảm thấy, điều sau đây không : viết văn, làm thơ là một sự vô cùng đau khổ. Đau khổ là bởi vì lắm khi ta có cố gắng cách nào đi nữa cũng không thể nào diễn tả hết được những điều ta muốn nói. Chính vì sự đau khổ đó mà nếu như họ được gán cho cái danh xưng là nhà văn, nhà thơ không xứng với họ thì vô tình đã mang lại cho họ sự đau khổ tột cùng hơn.Và tôi, ít ra cũng đã trải qua những tháng ngày đau khổ đó. Thà là tôi đau khổ vì “tình phụ” hay vì “vô tích sự” còn hơn là được gán cho cái danh xưng mà tôi không xứng...".

Còn về danh xưng "Nhà Báo" thì sao? Huỳnh Văn Phú nhận xét:

"Những vị này có cái đặc biệt là tuy cũng viết ra những câu văn để tường thuật mọi tin tức, thời sự nóng bỏng nhưng họ không được gọi là nhà văn mà người ta gọi là nhà báo hay ký giả. Nhà báo hay ký giả có một trách vụ quan trọng là thông tin và hướng dẫn dư luận quần chúng. Đức tính thiết yếu của một nhà báo cần phải có là sự trung thực. Mẫu người này đòi hỏi phải có kiến thức sâu rộng, khả năng phân tích và nhạy bén trước thời cuộc. Các nhà báo Mỹ, Pháp hay các nước tiên tiến nói chung đều xuất thân từ các trường đại học mà các môn họ theo học là những môn khó nuốt như chính trị, bang giao quốc tế, các môn nhân văn...rồi sau đó phải theo học ở một trường báo chí. Trước khi tốt nghiệp phải đi thực tập mờ người, lăn lóc từ toà soạn báo này đến toà soạn báo khác, các ông chủ nhiệm, chủ bút sai chạy có cờ, thử thách gian nan lắm  chứ không phải một sớm một chiều mà trở thành nhà báo, ký giả.

Trước năm 75 ở quê nhà cũng có trường báo chí đào tạo các ký giả, thông tín viên tại viện Đại Học Đalạt. Tôi còn nhớ trước năm 1975, đơn vị tôi cũng có mấy ông Chuẩn Úy đã từng học và tốt nghiệp trường đại học báo chí về phục vụ. Phải nhận rằng những vị xuất thân từ trường ấy ra rất xứng đáng, kiến thức tổng quát và “nghiệp vụ” khá vững. Nghe họ kể lại các môn học trong học trình của họ mà phát khiếp. Như thế, muốn trở thành một nhà báo đúng nghĩa thì ít ra cũng phải trải qua những năm tháng khổ luyện kể trên.

Đó là nói chung, còn nói riêng thì cũng có những trường hợp ngoại lệ nghĩa là có những người trước đây chưa hề qua một trường lớp báo chí nào, chưa hề tham gia vào “thị trường chữ nghĩa” nhưng khi sang xứ Mỹ này thì họ nhảy ra làm báo. Dĩ nhiên, lúc ban đầu họ cũng gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại nhưng dần dà họ học hỏi kinh nghiệm rồi nghề dạy nghề, họ tiến bước khá vững vàng. Và người ta nhận thấy tại các tiểu bang có đông người Việt định cư, báo Việt ngữ đủ loại, đủ kiểu xuất bản khá nhiều, có báo thì bán nhưng phần lớn phát không, để ngay tại các chợ thực phẩm để khách mua hàng đi ngang tiện tay lấy về nhà đọc. Thôi thì trăm hoa đua nở. Sống trên xứ người, tiếng Việt ta không sợ phải thui chột đi mà còn có cơ phát triển mạnh hơn nữa là khác. Và nỗi lo rồi đây 50 năm, 60 năm nữa không biết có người nào còn biết đọc tiếng Việt nữa không là một nỗi lo không đến nỗi mất ăn mất ngủ lắm. Sự có mặt của các báo Việt ngữ tại những nơi có nhiều người Việt sinh sống là một điều vô cùng cần thiết, bởi lẽ chúng ta khi sang xứ này, không phải ai cũng đều có khả năng Anh ngữ để đọc báo Mỹ. Đâu có người nào ngủ một đêm, sáng thức dậy là giỏi tiếng Mỹ ngay mà phải qua một thời gian trau dồi khá dài. Vậy thì vấn đề còn lại đối những tờ báo Việt ngữ này là nội dung của nó: Tờ báo có thông tin trung thực và làm nhiệm vụ hướng dẫn dư luận quần chúng một cách đứng đắn để phục vụ cộng đồng hữu hiệu không? Vì đây là xứ sở tự do và nhất là chúng ta không hề bị ràng buộc vào luật pháp đối với các bài báo bày tỏ quan điểm, lập trường chính trị...nên tờ báo có làm đúng với “chức năng” của nó hay không thì tùy thuộc rất nhiều vào tư cách của người điều hành nó."

Đoạn văn tô đậm nói lên thiên chức của người làm báo vì lương tâm nghề nghiệp, thay vì bị ám ảnh bởi nhu cầu tài chánh rồi đi lệch đường. Thực ra khi ra hải ngoại, nhất là ở nơi ít người Việt của thuở 75 khi mà sách báo Việt ngữ khan hiếm, những bà con nghiền báo  sẵn long đọc các báo, bất kỳ lọai nào vì nhung nhớ tiếng Việt. Ở giai đoạn đó người ta thường đâm ra dễ dãi.

Kế đến, bài Houston, Đi Để Mà Nhớ cho tôi cái cảm nhận như tương đồng quan điểm  nhiều lắm và nhiều lắm. Tác giả viết:

"Trời đất, Houston là Texas, là quê hương của những chàng cao bồi cưỡi ngựa chạy như bay, hai tay hai súng, bắn phát nào trúng phát đó trong những cuốn phim mà tôi say mê từ hồi còn cắp sách đến trường. Vùng đất ấy nào có dính dáng gì đến chuyện tù đày, đói khổ, ngôn ngữ hoàn toàn bất lực trong việc diễn tả các tội ác mà những người Cộng Sản Việt Nam đã mang đến cho dân tộc đâu ? Tại sao tôi phải dài giòng như trên. Thật là kỳ cục! Mà xét cho cùng, cuộc đời này đã kỳ cục rồi, bây giờ tôi có kỳ cục thêm một tí nữa, thêm vài trang giấy nữa chắc cũng chẳng làm chết ai đâu.

Thủa tôi vừa mới lớn, trong tôi bắt đầu nẩy nở những tình cảm mơ hồ, bâng quơ, lãng mạn như là tình yêu, tôi đã mơ ước có một ngày nào đó trong đời mình sẽ được đặt chân đến vùng đất của những chàng cao bồi dũng cảm, hiên ngang, đội nón vành, hai tay hai súng...Tôi mơ ước đến Texas cũng như người khác mơ ước đến Paris đi trên Đại Lộ Champs-Elysées thênh thang, ngồi trên những chiếc ghế đá trong khu rừng Boulogne thơ mộng, thả hồn theo giòng chảy của con sông Seine êm đềm với những chiếc cầu bắc ngang thành phố...Và cảnh tượng ấy chỉ có trong trí tưởng hoặc trong những giấc mơ dễ tan biến như những cuộc tình tôi đã trải qua..."

Vào năm 1968, anh đã có dịp sang học khóa huấn luyện thuộc về quân đội bên Texas, nên anh đã có những kỷ niệm xưa hiện về như nhớ nhung một vùng đất mà như gợi về người tình bên xứ cao bồi này. Anh kể về người bạn báo chí chỉ nghe nhau qua phone, anh chồng gốc Bắc, vợ Nam, có đứa con gái lễ phép, ngoan ngoãn, và phát âm Việt ngữ rất  chuẩn, cháu chỉ chừng 6 hay 7 tuổi. Đọc đến đây tôi bỗng dưng thấy như trường hợp của tôi, bạn tôi bên Houston, anh Tạ Xuân Thạc gốc Bắc, chị Kim Anh người Nam, babysitting hai đứa cháu ngoại gái  dưới 6 tuổi, Ty và Emily rất ngoan, dễ thương, phát âm Việt ngữ  khá chuẩn. Gia đình bạn ra tiếp đón anh niềm nỡ, trường hợp của tôi giống như những gì anh nói.  Houston là vùng đất mà sự nồng nàn, hiếu khách khi cưu mang hàng ngàn người Việt nạn nhân của cơn bão Katrina từ Mississippi, Louisiana và Alabama năm 2005 đổ về đây lánh nạn. Huỳnh Văn Phú viết:

"Houston có cái khí hậu của Nha Trang hoặc Vũng Tàu. Tôi không để ý nhiệt độ lúc này là bao nhiêu nhưng khá nóng. Tôi đang ở miền Bắc, nơi mà bây giờ đã có những chiếc lá bắt đầu vàng uá, sắp sửa lìa cành, báo hiệu một mùa Thu sẽ đến, nhưng chỉ trong vài tiếng đồng hồ, tôi đã chạm mặt với Houston, chạm mặt với cái nóng mà suốt đời tôi rất quen thuộc ở quê nhà. Tôi có cảm tưởng như mình đang về lại Sài Gòn. Ôi, Sài Gòn trong trí tưởng của tôi. Đã sống và làm việc trên xứ Mỹ này rồi nhưng sao mỗi đêm về, tôi vẫn như thấy mình còn đang đi trên những con phố quen thuộc của Saì Gòn. Bất cứ lúc nào, nhắm mắt lại, tôi cũng có thể hình dung thấy rất rõ Sài Gòn. Thành phố dấu yêu đó mãi mãi và mãi mãi ở trong tim của những người Việt đã ra đi từ trước 75 hay thời gian sau này."

Đó là niềm nhớ không quên của anh là Sài Gòn, Sài Gòn ngự trị trong tâm tưởng, anh thương Sài Gòn, nhưng anh từ chối về lại nó khi kẻ thù còn ở đó, tôi chia sẻ sự đồng cảm nhận đó. Chẳng phải chúng tôi quá khích. Nhưng với tôi CS không là con người, lũ mọi rợ phá hoại xứ sở thì đúng hơn. Anh tâm tình tiếp về Houston. Houston đã cho anh thở cái hơi thở của quê hương, với cái khí hậu chớm Thu mà sao như thể là “Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát “. Anh đã nếm qua một vài cơn mưa Houston, cũng đi thăm bãi biển gần nơi đây và thăm trung tâm không gian quốc gia NASA. Houston cho tác giả cám giác của Biên Hòa có núi Bửu Long, hay ngọn Chứa Chan ở Gia Rai, ngọn Thất Sơn ở Châu Đốc. Ngày xưa sau đệ Nhị Thế Chiến khi nước Do Thái được tái lập mà hướng bắc có Nazareth xuôi tận cực nam có Eilat, những người Do Thái trở về đất nước, họ vui mừng, họ cúi xuống hôn trên mặt đất quê hương quý báu và đầy thân ái cần có trong lòng và ngoài đời. Tôi tìm một sự đồng cảm đó từ về tình thương quê hương của tác giả, anh viết:

"Trời ạ, cái gì cũng nhắc nhở cho tôi một quê hương đã mất cả. Tại sao ? Một chút nắng cũng là nắng Sài Gòn, một chút mưa cũng là mưa Hậu Giang, một chút biển cũng là biển Nhatrang, một chút lạnh cũng là lạnh Đàlạt, một chút mưa dầm cũng là mưa dầm xứ Huế, một chút gió nóng thổi về cũng là gió Lào thổi đến Quảng Trị. Có còn gì nữa không ? Ôi, sẽ là đau khổ biết bao cho một con người nếu trong tận đáy hồn của anh ta không còn có một tí gì của một bóng hình cũ. Một hình bóng có thể có thực, có thể không có thực nhưng nhất thiết là phải có. Như bây giờ đây, trong tôi đang có một hình bóng của Sài Gòn năm nào..."

Anh đi thăm bạn bè của thuở đi học cho đến các chiến hữu đã từng đổ máu bảo vệ quê hương, người còn, kẻ mất. Anh dâng cảm xúc khi thấy phố Việt của Houston chuyển mình, sinh động hơn, tấp nập hơn và nhiều màu sắc quê hương trong nỗi nhớ hơn:

"Tôi đi thăm nhiều khu vực buôn bán của người Việt trong thành phố, chẳng làm sao tôi nhớ hết được nơi nào là nơi nào. Đối với một người đã mất quê hương là tôi thì nơi nào có tiếng nói quen thuộc của Bắc, Trung, Nam, có một chút phở tái, một chút bánh cuốn, một chút mắm tôm, một trái cà pháo là quê hương đã ở đó rồi. Sau California thì Houston chính là nơi cho tôi thấy rõ lại quê hương nhất. Nếu trước kia tôi đến San Antonio và ngây người vì những điều mới lạ của một đất nước lần đầu tôi đặt chân đến mà quên bẵng đi chàng cao bồi hai tay hai súng, cưỡi ngựa bắn pằng pằng thì bây giờ trong tôi cũng chẳng còn tí gì hình ảnh của mấy chàng cao bồi đó nữa."

Trong các thứ tình yêu khi ta say sưa tương tư hay lắm đam mê thì tương tư về quê hương là tình yêu cao đẹp nhất. Tôi nhớ ngày 75 khi sống xa cố hương, Mẹ tôi nhớ nhà bà đã khóc, cái hình ảnh đó làm tôi rơi nước mắt bởi vì chúng tôi như tác giả Huỳnh Văn Phú đã tương tư Sài Gòn hay tương tư xứ sở Việt Nam theo từng nhịp đập của con tim.

Đó là chỉ nói sơ về những cảm nghĩ của tác giả về văn chương, báo chí, tình hoài hương hay nỗi lòng trong kiếp sống viễn xứ của tác giả. Tiêu biểu cho một bài vui trong nhiều chuyện vui dí dỏm của tác giả, vì ngòi bút của anh chứa đựng nét khôi hài, xin mời quý bạn hãy đọc bài viết Trào Phúng Trong Văn Chương Bình Dân. Cụ Nguyễn Văn Vĩnh khi xưa nhận xét về người mình vốn thích cười, thì thật vậy sau ngày "cách mạng 75" hay ngày "giải phóng" trong ý nghĩa không nói lái thì phe CS thắng trận là một kho cười vô tận đối với chúng ta, những người phe QG/VNCH:

"Hình như không có một “chuyên gia” nào đưa ra nhận định hoặc đánh giá xem dân tộc nào trên thế giới có óc khôi hài cao nhất. Mặt khác, có lẽ vì mỗi dân tộc có cái “bản sắc” và nền văn hóa riêng của dân tộc đó cho nên không ai dám tự nhận rằng người xứ tôi “khôi hài” và “trào phúng” hơn người của xứ anh chăng ? Hẳn nhiên mỗi dân tộc có nụ cười riêng của họ. Theo sự hiểu biết rất hạn chế và “tầm ruồng” của tôi thì cái cười của người Pháp khác với người Anh, người Mỹ, cũng không giống Ấn Độ hay Tô Cách Lan vv...Và, bao giờ cũng vậy, khôi hài (trào phúng) luôn luôn dẫn đến những nụ cười. Có thể là cười mỉm, cười cay đắng, cười ngậm ngùi, cười hô hố, cười đau đớn... vì tính chất mỉa mai, châm biếm hay diễu cợt của câu chuyện khôi hài mang lại. Nói chung, khôi hài đem lại “cho đời những niềm vui” nhiều hơn (tôi nói nhiều hơn) là nhắm tới cái tác dụng cải tạo “xã hội”. Tôi vẫn nghĩ, nếu một người nào đó không hề có một tí máu khôi hài chảy trong huyết quản hay một chút “sense of humor” thì cuộc sống của người ấy thật là vô vị. Chán chết đi được !".

Có lẽ trong nỗi buồn của người dân "mất nước", đúng hơn là chúng ta mất chủ quyền của VNCH, mà nhìn thấy đám CS ít học, nhà mùa vênh vang tự phụ khi thống trị chúng ta, hẳn nhiên chúng ta thật sự buồn lòng. Lịch sử của cái chiến thắng miền Nam như sự kiện "Chó ngáp phải ruồi" vì bàn cờ quốc tế sang trang do sự đổi chác của các cường quốc đã làm phong phú hóa văn chương bình dân đại chúng thêm:

"Trước khi Cộng Sản cưỡng chiếm miền Nam, qua tài liệu, sách vở và báo chí tôi biết rằng người dân ở miền Bắc rất nghèo nhưng tôi không thể nào hình dung ra được họ nghèo đến mức nào. Ngày mất nước, ở lại quê nhà, tôi phải đi “cải tạo” và năm 1976 lúc bị đày ra Bắc tôi mới thấy rõ họ đã nghèo và sống một cuộc sống cơ cực quá sức tưởng tượng của tôi. Những ngày đi lao động khổ sai ở trại 8 Hoàng Liên Sơn, thỉnh thoảng tôi cũng tiếp xúc (lén lút) với những người dân sống trong vùng. Tôi nhớ có biếu cho một cụ già đôi vớ nhà binh, cụ rất quý. Đổi lại, cụ cho tôi thuốc lào, khoai mì, khoai lang, bắp...bất cứ khi nào đi lao động ghé ngang “nương rẫy” của cụ. Cô con gái của cụ tên là Đảo nói với tôi là cô mơ ước có được vài thước vải trắng và cô hỏi tôi có loại vải đó không? Nếu có thì cho cô để may quần áo. Khi chuyển từ Nam ra Bắc, tôi có mang theo một cái bao vải trắng có bông, loại bao đựng gạo, tôi đành biếu cô để cái bụng tôi được no nhờ những củ khoai, củ sắn mà cô cho tôi. Thành ra, ta sẽ không lấy làm lạ chút nào khi biết mỗi người dân miền Bắc hàng năm chỉ được mua (hay cấp) có 3 thước vải sô. Và cái khôi hài đen ở đây là ngần ấy vải thì làm sao che kín nổi “ông thần nước mặn” trên cơ thể con người : 

                         Một năm 3 thước vải sô

                  Làm sao che kín “bác Hồ” em ơi !

Câu ca dao trên cho chúng ta thấy ngay cả người mà Đảng đã cất công đánh bóng tôn sùng như một vị “cha già dân tộc” cũng còn bị người dân mang ra sánh với cái bộ phận thường chỉ dùng để chửi bới nhau thì một ông Tướng “huyền thoại Điện Biên” bốn sao họ Võ cũng không thoát khỏi số phận khi ông bị Đảng hạ tầng công tác, chỉ lo đặc trách kế hoạch sinh sản:

                        Ngày xưa Đại Tướng cầm quân

                    Bây giờ Đại Tướng cầm quần chị em  

Người dân Việt sống dưới chế độ Cộng Sản chán ghét lãnh tụ của họ đến mức đã tạo ra những vần ca dao vô cùng bôi bác và đã đưa cái chất khôi hài lên cao nhất :

                      Việt Nam có một ông già

                Râu dài tóc bạc tên là Chí Minh

                    Ông thường uống rượu một mình

              Có khi ông rủ Trường Chinh uống cùng

                   Uống say ông nói lung tung

            Việt Nam ta sẽ sánh cùng năm châu

                  Này ông, chuyện ấy còn lâu....

Hay : 

                     Bác Hồ cùng với Bác Tôn

               Rủ nhau xuống suối dòm... mồm Minh Khai. 

Tôi tin rằng kể từ khi chủ nghĩa Cộng Sản “ngự trị” trên đất nước Việt nam, cùng với những hình thức nghệ thuật khác, nền văn học bình dân, nói chung là ca dao, đã góp phần không nhỏ trong nhiệm vụ chống đối, mỉa mai, phỉ báng, nguyền rủa những con người tuy trí khôn ngắn ngủi nhưng vẫn tự nhận là “đỉnh cao trí tuệ”, là “lương tâm của thời đại”...Tiếc rằng vì những điều kiện “khách quan” chúng ta chưa có dịp thu thập đầy đủ và do đó, phần ca dao “chỉa” vào chế độ Cộng Sản trong bài viết này phải nói là rất hạn chế. Bên cạnh đó, tôi cũng tin rằng những vần thơ Bút Tre đến một ngày nào đó sẽ bị nhầm là ca dao, vì nó khôi hài quá, gần gũi quá, tự nhiên quá với những câu như :

                      Chị em du kích giỏi thay 

                  Bắn máy bay Mỹ rớt ngay...cửa mình

   hay :

                       Anh đi công tác Pờ Lây 

                 Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra

 hoặc :

                        Anh đi công tác Ban Mê

                  Thuột xong một cái lại về với em

(Tôi nghĩ đến điều nhầm lẫn rất có thể xảy ra như vậy vì nhớ lại câu thơ của thi sĩ Bàng Bá Lân “Hỡi cô tát nước bên đường. Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi”, từ hồi nào đến giờ, dân gian vẫn xem hai câu ấy là ca dao chứ không hề biết rằng chính thi sĩ Bàng Bá Lân là tác giả)

Tôi cũng sưu tập được một số câu ca dao đề cập đến mấy anh cán ngố Việt Cộng nói phét, tuy rất khôi hài nhưng không thể ghi vào đây vì nếu các bạn đọc qua, các bạn sẽ “nổi nóng” ngay. Chi bằng, ta trở về ta tắm ao ta, để xem ông cha ta từ ngày xưa, qua những vần ca dao đã có cái nhìn rất khôi hài về cõi nhân sinh ra sao..."

Sau tháng 4 năm 75, dân miền Nam nhìn đoàn quân cán ngố Việt Cộng bằng những nụ cười chua xót, những câu vè mỉa mai:

Dép râu dẫm nát đời son trẻ
Nón tai bèo che khuất nẻo tương lai

Sự kiện mà  nhà cầm quyền cộng sản đã đổi tên nhiều con đường tại Sài Gòn như  đường Công Lý thành Nam Kỳ Khởi Nghĩa và đường Tự Do thành Đồng Khởi. Trong ý nghĩa bóng của sự đổi tên quả nực cười khi công lý đã chết vì bức tử tức tưởi và tự do đã bị cướp mất rồi. Những nụ cười khác cũng được phổ biến khá rộng rãi trên khắp miền Nam đất nước:

Nam Kỳ Khởi Nghĩa tiêu Công Lý
Đồng Khởi vùng lên mất Tự Do

Một nụ cười khác:

Chim xa rừng còn thương cây nhớ cội
Việt Cộng về thành làm tội dân ta

Cái ngu xuẩn của đám lãnh đạo Cộng Sản được đưa vào văn chương bình dân:

Anh Đồng, anh Duẩn, anh Chinh
Ba anh có biết dân tình cho không?
Rau muống nửa bó một đồng
Con ăn bố nhịn, đau lòng thằng dân

Người dân đói khổ thiếu thốn, ăn độn bo bo của súc vật:

Nhân dân thì chẳng cần lo
Nhà nước lo sẵn bo bo mỗi ngày
Hãy chăm tay cấy tay cầy
Nhịn ăn nhịn mặc chờ ngày vinh quang

Chủ nghĩa Cộng Sản hoàn toàn thất bại vì tham nhũng, thối nát và độc tài:

Dân đói mà đảng thì no
Sức đâu ủng hộ, hoan hô suốt ngày
Đảng béo mà dân thì gầy
Độn bắp, độn sắn biết ngày nào thôi?

Cái trí nhớ của tôi về kho cười đám Cộng Sản được tác giả Hùynh Văn Phú kích thích não trạng của tôi thêm phần pha trò sặc sụa về cái đặc nét ngô nghê, nhà mùa của những kẻ mang bản chất DNA của loài khỉ làm trò hề. Hãy đọc tiếp:

"Qua văn chương truyền khẩu từ đời này đến đời kia, các cụ ta đã trào phúng về những chuyện gì ? Ôi, nhiều chuyện lắm, ta sẽ bàn đến sau. Tuy nhiên, trước hết tôi phải dành ưu tiên đề cập đến những vần ca dao “chỉa” vào cái chế độ dã man, tàn ác, cực kỳ quái đản có một không hai trên trái đất này là Cộng Sản cái đã. Cái chế độ đó là nguyên nhân chính của nhiều triệu người dân Việt chết trong hai cuộc chiến và trên biển Đông, là nguyên nhân của sự nghèo đói, lạc hậu, chậm tiến của dân tộc ta. Cái chế độ đó hiện ngự trị trên quê hương yêu dấu của chúng ta bắt nguồn từ câu ca dao tân thời như sau:

Từ hang Pác Pó chui ra

Vươn vai một cái rồi ta chui vào

Như các bạn đã biết, năm 1954, sau khi chiếm được một nửa đất nước từ vĩ tuyến 17 trở ra, người dân miền Bắc phải sống dưới chế độ kềm kẹp sắt máu. Dưới chính thể Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, Việt Cộng đã từng áp dụng chính sách “ba khoan” hạn chế việc thi hành nhiệm vụ thiêng liêng là “truyền giống” của người dân trong nước. Ba khoan có thể hiểu đại khái là khi quen nhau thì hãy khoan yêu nhau, nếu yêu nhau rồi thì khoan cưới và nếu lỡ cưới nhau rồi thì khoan có con. Những câu ca dao dưới đây với nhóm chữ “thụt ra thụt vào” rất gợi hình đã nói lên hết cỡ cái khôi hài của chính sách :

Văn minh như cỡ nước Nga

Chẳng ai cấm cản thụt ra thụt vào

Phong kiến như cỡ nước Tàu

Cũng đâu có cấm thụt vào thụt ra

Anh hùng như nước Việt ta

Tại sao lại cấm thụt ra thụt vào ?

Đó là chuyện cấm người dân”thụt”. Còn chuyện lấy vợ lấy chồng thì sao ? Không phải hễ cứ yêu nhau là lấy được nhau đâu. Đảng lúc nào cũng xía vào để cưỡng ép. Nhất là cái vụ cưới vợ cho thương binh Việt Cộng. Hội Đồng Xã chỉ định cô X, con gái ông Bà Y phải kết duyên cùng thương binh Z, không có cái chuyện từ chối hay phản đối phản điếc gì hết.  Cô X hay gia đình cô có bằng lòng hay không, không cần biết, đám cưới vẫn phải tiến hành như đã định. Anh thương binh Z phải lấy được nàng X vì bác Hồ đã ra lệnh. Không những bác Hồ nói anh phải lấy nàng mà cả Việt Minh và hai nước đầu xỏ là Nga sô, Trung Cộng cũng đều “phán” như thế:

Việt nam Dân Chủ Cộng Hòa

Cụ Hồ đã bảo rằng ta lấy mình

Không tin đi hỏi Việt Minh

Việt Minh cũng bảo rằng mình lấy ta

Không tin sang hỏi Nga-Hoa

Nga-Hoa cũng bảo rằng ta lấy mình ..."

Tác giả nghiên cứu về văn chương bình dân, những câu vè đại chúng, anh thích thú khi viết nhận xét về nụ cười:

"Đó là óc khôi hài của người Việt ta nhiều hay ít ? Tôi xin thưa mau rằng dân tộc ta là một dân tộc có óc khôi hài rất cao.Tôi cho rằng đức tính khôi hài của người Việt nhiều khi còn vượt qua và lấn át cả sự thông minh nữa đấy. Theo tôi, khó mà tìm được sự khôi hài, trào phúng trong một con người đần độn, ngu si. Trào phúng, trong một số trường hợp đồng nghĩa với châm biếm.Tôi tìm thấy trong kho tàng văn chương bình dân, ông cha ta đã đề cập đến rất nhiều vấn đề trong cuộc sống hàng ngày như những nụ cười, những cái hôn, những hẹn thề, những lời than trách, khôn và dại, xem tướng và coi bói, tình và tiền, tù và tội mà tôi đã từng bàn qua trong cuốn sách “Cõi Người Trong Văn Chương Bình Dân”. Dĩ nhiên, tôi cũng tìm thấy óc khôi hài, tính trào phúng của dân tộc ta qua ca dao nhiều hơn là trong các tác phẩm viết bằng văn xuôi như Truyện Tiếu Lâm của Ba Giai Tú Xuất, tiểu thuyết Giông Tố của Vũ Trọng Phụng, những bài thơ của Tú Xương, Nguyễn Khuyến hoặc những phóng sự thời đại xuất hiện trước năm 75 ở quê nhà như “Yêu Nhau Đi Chiều Hôm Tối Rồi” vv...và vv...".

oOo

Thưa các bạn, tôi thích đọc chuyện vui cười, mà sách của Huỳnh Văn Phú chứa nhiều truyện rất vui ý nhị, lý thú, cười dí dỏm. Nên tôi nghĩ nên viết ra chia sẻ, chẳng lẽ chỉ cười một mình, thì lại nguy to. Nếu nhà văn Pháp Francois Rabelais đã phát biểu từ thế kỷ 16 là: ”Cười là một đặc tính của con người”, hay triết gia Bertrand Russel đã nói là: "Nụ cười ít tốn kém nhất và là liều thuốc kỳ diệu nhất.". Ông Russel là người Anh sống gần 100 tuổi, mất năm 1970, thì hãy vui với Francois Rabelais, với Nguyễn Văn Vĩnh, với Bertrand Russel và với Huỳnh Văn Phú.

Tôi chỉ đơn cử ra 3 mẫu chuyện điển hình thuộc về xã hội trong tác phẩm Những Chuyện Của Người Đi Giầy Chật, sách dầy 172 trang, giá bán đề 12 tì. Tôi nghĩ xứng đáng để đọc những dòng văn tình người, vì đã bao ngày tác giả mang giày chật, đã bao đêm tác giả suy tư viết lại những vui buồn của cuộc đời trôi nổi của tuổi trẻ chiến chinh, của tù tội, của yêu đương, và của tuổi già long đong, của nỗi nhung nhớ quê hương, khi mà cuộc đời chung quanh ta rất đáng sống. Hãy đọc sách Huỳnh Văn Phú đi bạn, vì nụ cười của anh bàng bạc trong nhiều trang sách. Tôi xin dừng bút bằng một đoạn văn đặc thù của sách anh:
"Điều sau cùng tôi muốn trình bày là, trong phạm vi giới hạn của một bài viết, tuy còn nhiều câu ca dao rất vui đề cập đến mọi vấn đề chung quanh đời sống chúng ta nhưng tôi đành phải tạm dừng ở đây. Và nếu “một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ” thì tôi ước mong bài viết còn nhiều thiếu sót này chỉ mang lại cho các bạn được chừng một thang thuốc bổ thôi. "

Mua sách xin liên lac về tác giả qua email:
Huỳnh Vãn Phú:
phuvhuynh@aol.com

Việt Hải, Los Angeles